Raniuszek – zwyczaje i gniazdo raniuszka Biała pierzysta kuleczka n...

Janusz Lewicki @janusz-lewic…

4 noviembre 2023

Raniuszek – zwyczaje i gniazdo raniuszka

Biała pierzysta kuleczka na długim patyczku przeskakująca z gałązki na gałązkę to raniuszek. To chyba najbardziej trafny opis tego ptaka jaki można zawrzeć w jednym zdaniu. O raniuszku można jednak powiedzieć dużo więcej interesujących rzeczy i to właśnie dziś otrzymujesz. Jeśli zainteresował Cię wstęp to mam nadzieję bohater dzisiejszego artykułu zapewni jeszcze więcej.

Raniuszek zwyczajny – opis ptaka
Raniuszek zwyczajny (Aegithalos caudatus) to częściowo wędrowny gatunek ptaka z rzędu wróblowych. Pierwsze skojarzenie jakie nasuwa się na myśl widząc zachowanie raniuszka zwyczajnego to – sikora. Raniuszek jednak sikorą nie jest, jego tułów jest dużo bardziej kulisty i posiada nieproporcjonalnie długi ogon. Obie płcie tego gatunku ubarwione są identycznie. Raniuszek zwyczajny ma czarny grzbiet i skrzydła. Lotki (pióra skrzydła) są czarnobrązowe z białym obramowaniem. Długi czarny ogon stanowi aż 66% długości całego ciała ptaka. Reszta ptaka ubarwiona na biało, na barkach i kuprze pojawia się czerwonawy nalot, na brzuchu nalot w kolorze różu. Nalot ten widoczny szczególnie u starszych osobników.

Oko raniuszka to czarnobrązowa perła, dziób malutki również czarny, zakończony spiczasto. Młode osobniki ubarwione są na szaro i nie posiadają czerni na wierzchu ciała.

Wymiary
długość ciała – 13 – 16 centymetrów
długość ogona – 6 -10 centymetrów
rozpiętość skrzydeł – 16 – 19 centymetrów
masa ciała – około 7 – 10 gramów

Występowanie gatunku
Zasięg występowania raniuszków to większa część Europy oraz Azja. W Europie spotkać je można praktycznie wszędzie poza północną częścią Półwyspu Skandynawskiego. W Azji zamieszkują pas środkowy kontynentu aż po Japonię.

W Polsce jest to gatunek średnio liczny lęgowy. Według danych z Monitoringu Pospolitych Ptaków Lęgowych za 2008 – 2012 liczebność raniuszka w Polsce liczyła od 80 do 120 tysięcy par. Spotkać je można na terenie całego kraju. W górach granica ich występowania to wysokość około 1100 m n.p.m.

Biotop
Raniuszek to gatunek ściśle związany z drzewami, odpowiednim środowiskiem dla niego jest więc takie w drzewa obfitujące. Można je spotkać w lasach liściastych, mieszanych, borach, puszczach, śródpolnych zadrzewieniach, zagajnikach, nieużytkach z drzewami liściastymi. Również, ale rzadziej można je spotkać bliżej ludzi w parkach i ogrodach. Ponieważ nie są to dobrzy lotnicy, a ich rozmiar pozwala łatwo się ukryć w gęstwinie raniuszek preferuje miejsca w bujną roślinnością. Często można spotkać je wśród brzóz ponieważ to na nich najczęściej buduje gniazdo.

Czym żywi się raniuszek?
Z powodu bardzo małego i słabego dzioba raniuszek nie jest w stanie poradzić sobie z twardymi skorupkami czy łupinami nasion. Żywi się on więc prawie wyłącznie owadami, ich larwami i jajami. Chętnie zjada mszyce, pająki i wyjada ich jajka składane np. w rozgałęzieniach gałęzi czy pęknięciach w korze. W okresie letnim kiedy dostępny jest miękki pokarm chętnie żywią się również jagodami.

Charakterystyczny dla raniuszka jest sposób poszukiwania pożywienia. Mały energiczny ptak nieustanie pozostaje w ruchu przeskakując z gałązki na gałązkę czujnie rozglądając się po zakamarkach gałęzi i liści. Nie żeruje zbierając pokarm z ziemi. Podobnie do sikor (do których rodziny były poprzednio zaliczane) potrafią podczas jedzenia wyczyniać cyrkowe akrobacje. Na przykład zwisając do góry nogami trzymając się jedną nogą gałązki, a drugą przytrzymując liść, spod którego wyjadają mszyce.

Zwyczaje lęgowe i gniazdo raniuszka
Para raniuszków chcąca wyprowadzić lęg potrzebuje do tego celu odpowiedniego lokum. Gniazdo raniuszka to konstrukcja zwisająca lub wpasowana w rozgałęzienie konarów lepianka z mchu, źdźbeł trawy i pajęczyn. Budowa takiego gniazda zajmuje parze około 3 tygodni przez, które ptaki nie rozstają się na chwilę. Budowa gniazda rozpoczyna się od podestu i podłogi, następnie pracowite ptaki wiją ściany, aby całość zwieńczyć sufitem i owalnym otworem wlotowym.

Gniazdo raniuszka oczywiście ma odpowiedni wystrój, na który składa się gruba poduszka z piórek i mchu. Ponieważ budowa jest trudna i czasochłonna wypada zadbać o jej odpowiednie ubezpieczenie. Dlatego też ptaki te wykorzystują porosty i korę brzozy do oblepienia zewnętrznej warstwy, dzięki czemu gniazdo raniuszka jest bardzo dobrze ukryte.

Lęgi
W przeciągu roku dobrana para może wyprowadzić dwa lęgi w każdym z nich samica składa około 8-10 jaj, które następnie samodzielnie wysiaduje przez 12-13 dni. Przez ten czas jest ona dokarmiana przez samca. Po wykluciu pisklęta, które są gniazdownikami dokarmiane są przez obojga rodziców. Po około 2-3 tygodniach pisklęta opuszczają gniazdo.

Wczesne wiosenne lęgi raniuszków, kiedy ich gniazdo nie jest jeszcze dobrze ukryte z powodu małej liczby liści, często bywają plądrowane przez drapieżniki.

Ochrona gatunkowa raniuszka
Raniuszek jest w Polsce objęty ścisłą ochroną gatunkową. Co to dokładnie oznacza dowiesz się po przeczytaniu innego mojego artykułu – Na czym polega ochrona gatunkowa zwierząt?

Ciekawostki:
Poza raniuszkiem zwyczajnym w Polsce można również spotkać raniuszki czarnobrewe z podgatunku A. caudatus europaeus.

Sroga zima potrafi bardzo mocno przetrzebić populację raniuszków. Są one szczególnie podatne na pokrycie szronem i lodem gałązek i liści, z których pozyskują jedzenie. W takich warunkach raniuszki głodują.

Najłatwiej obserwować raniuszki jesienią, zimą i wczesną wiosną zanim wyrosną liście. Podczas okresu lęgowego są to bardzo skryte ptaki.
Polska Komisja Faunistyczna używa nazwy gatunkowej raniuszek. Bez dodania zwyczajny.

Podczas srogich zim często można spotkać grupki ptaków siedzące przytulone na gałązce. W ten sposób ptaki wzajemnie się ogrzewają, aby zminimalizować utratę ciepła.

Zdarza się, że łączna waga złożonych podczas jednego lęgu jaj przekracza wagę całkowitą samicy. Potrafi ona w jednym lęgu złożyć np. 10 jaj, każde o wadze około 0,9 grama sama ważąc około 9 gramów. Współczynnik stosunku masy jaj w lęgu do masy ciała samicy u raniuszka jest jednym z najwyższych w Polsce.

Raniuszek jest symbolem Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków, którego jestem członkiem Logo zaprojektował Jerzy Desselberger, pełni ono swoją funkcję od 1993 roku.

0 me gusta ↻ 0

0 comentarios