Latest wildlife posts

Wróbel zwyczajny, wróbel domowy – opis i charakterystyka ptaka

Każdy z nas je zna, każdy je widział i wie jak wyglądają. Ale czy na pewno? Jeśli zastanowisz się kiedy ostatnio widziałeś wróbla możesz mieć kłopot z odpowiedzią. Powodów jest wiele. Być może tak bardzo Ci one spowszechniały, że nawet ich nie dostrzegasz. Niestety równie prawdopodobne jest to, że po prostu już one nie występują w Twoich okolicach. W dniu swojego święta bohaterem dzisiejszego wpisu jest wróbel zwyczajny, zapraszam do lektury.

Wróbel zwyczajny, wróbel domowy – charakterystyka
Wróbel zwyczajny (Passer domesticus), zwany również wróblem domowym to gatunek niewielkiego ptaka, od którego swoją nazwę wzięła cała rodzina ptaków wróblowatych. W XIX i XX wieku był to najpowszechniej występujący ptak w Polsce. Wróbel zwyczajny zaraz obok bociana białego to chyba jeden z najbardziej rozpoznawalnych gatunków ptaków. Ten uroczy wszędobylski i bardzo sympatyczny ptak miał duży wpływ na naszą kulturę i język.

Wróbel jest tak bardzo powszechny, że to właśnie on jest odniesieniem podczas prób oceny wielkości ptaka. Jeśli zdarzy Ci się zobaczyć nieznanego ptaka, to w jego identyfikacji może być pomocne porównanie wielkości do wróbla, którego gabaryty praktycznie każdemu są mniej więcej znane. Ponadto osoby mało zorientowane w systematyce gatunków, wróblem nazywają praktycznie większość ptaków podobnych do niego wielkością, szatą lub sylwetką. Krótko mówiąc, wróbel stanowi punkt odniesienia dla ptaków swojego rodzaju.

Wróbel zwyczajny – wygląd

Wróbel domowy to krępy ptak o dość dużej jak na te gabaryty głowie i mocnym dziobem. Gatunek ten charakteryzuje się wyraźnym dymorfizmem płciowym dzięki czemu uważny obserwator powinien bez problemu być w stanie rozróżnić samca od samicy.

Szata samca jest z wierzchu wyraźnie brązowa, a od spodu szara. Na głowie można dostrzec szarą czapeczkę, czarny „śliniak” oraz biały policzek, którym odróżnia się od bliźniaczo podobnego mazurka. W okresie lęgowym jego dziób przybiera mocny czarny kolor, a poza nim jest szary. Jeśli uda Ci się dostrzec jego nogi będą one różowe lub brązowe.

Samica w odróżnieniu od samca nie posiada wyraźnych cech charakterystycznych. Upierzenie samicy przybiera kolor brązowoszary, paskowany na wierzchu ciała. Czasami nad okiem samicy widać jest jasna brew. Nogi różowe, dziób zawsze szary. Problematyczne może być odróżnienie młodego samca od samicy. Młode ptaki, u których jeszcze nie rozwinęły się cechy charakterystyczne są bardzo podobne do samic.

Wymiary ptaka

Długość ciała – 16 do 18 centymetrów
Długość dzioba – około 15 milimetrów
Rozpiętość skrzydeł – zazwyczaj 21 centymetrów
Waga ciała – od 20 do 39 gramów

Wróbel zwyczajny – występowanie

Zamieszkuje Europę, Azję, Afrykę, Australię, Amerykę Północną oraz Amerykę Południową. Z ekspansją występowania tego gatunku wiąże się wiele ciekawych opowieści, które postaram się później zwięźle streścić.

Wróbel domowy prawdopodobnie pierwotnie pochodzi z Półwyspu Arabskiego i Azji Mniejszej. Zasięg swojego występowania rozszerzał wraz z rozwojem rolnictwa. Poza obszarami obu biegunów, można go spotkać na każdym kontynencie, zawsze w pobliżu ludzkich osiedli.

Wróble są bardzo mało wybredne jeśli chodzi o terytorium swojego występowania, poza lodowcami, lasami równikowymi, pustyniami i tundrą można je spotkać w każdym rodzaju terenu. Najwyżej udokumentowana obserwacja miała miejsce cztery i pół tysiąca metrów nad poziomem morza.

Zachowanie i tryb życia
Wróble gniazdują w pobliżu zabudowań lub nawet w ich wnętrzu. Często zdarza się im zakładać gniazda w fabrykach i magazynach. Zwykle żyją w koloniach liczących od kilkunastu do kilkudziesięciu ptaków.

Są one bardzo towarzyskie względem innych wróbli, innych ptaków, a nawet ludzi. Przyzwyczajone do życia w otoczeniu człowieka nie należą do ptaków płochliwych, dzięki czemu są świetnymi modelami dla początkujących fotografów przyrody (np. dla mnie :P).

Wróbel zwyczajny – żerowanie

Pokarm dla wróbli stanowią najróżniejsze nasiona zbóż – ryż, owies, pszenica, proso, oraz roślin dzikich. Chętnie żywią się także resztkami pożywienia i odpadami z ludzkich domostw. To właśnie łatwość zdobycia pokarmu skłoniła je do tak zażyłej koegzystencji z człowiekiem. Wiosną chętnie zajadają się także pąkami i kiełkującymi liśćmi. Oczywiście w skład ich menu wchodzą również owady, larwy i gąsienice przez co dawnej były one bardzo pożyteczne na roli.

Lęg wróbla domowego
W zależności od szerokości geograficznej okres lęgowy może wypadać w innych terminach, lecz przyjmuje się że trwa od lutego do września. W czasie trwania okresu lęgowego para ptaków może wyprowadzić nawet do 5 lęgów. Wróble dobierają się w pary i zazwyczaj pozostają sobie wierne przez kilka sezonów. Są to ptaki monogamiczne.

Swoje gniazdo wróbel zwyczajny często buduje w szczelinach budynków, pod dachami, w otworach wentylacyjnych, za rynnami lub w budkach lęgowych o otworze wlotowym szerokości około 35 milimetrów. Zdarza się, że korzystają one ze starych gniazd innych ptaków, a czasami nawet budują swoje gniazdo wewnątrz gniazda innych dużych ptaków. Mogą to być gniazda bocianów, czapli, a nawet ptaków szponiastych, dla których są za małym łupem, np. bielików.

W jednym lęgu wróbel zwyczajny składa około 6 – 7 jaj, jednak to również uzależnione jest od miejsca gniazdowania kolonii. Skorupka jajka różowa, nakrapiana gęsto w brązowe lub szare łatki. Co ciekawe ostatnie jajko składane w lęgu jest ubarwione inaczej i jest niezapłodnione. Naukowcy twierdzą, że może to być zabezpieczenie przed drapieżnikami, które podczas plądrowania gniazda w pierwszej kolejności wybierają najbardziej wyróżniające się jajo.

Pisklęta wykluwają się po około dwóch tygodniach. Przez kolejne 10 dni po wykluciu pisklęta pozostają w gnieździe i są dokarmiane przez oboje rodziców. Po wylocie z gniazda młode są nadal dokarmiane jeszcze przez okres około dwóch tygodni, następnie muszą nauczyć się samodzielnie zdobywać pożywienie.

Wróbel domowy – liczebność
Pisząc wstęp postanowiłem zawrzeć w nim mało optymistyczny wątek. Otóż w ostatnich latach populacja wróbli drastycznie spada. W Wielkiej Brytanii i Holandii gdzie kiedyś był to jeden z najbardziej pospolitych gatunków, populacja spadła dwukrotnie. Wróbel zwyczajny jest tam teraz uznawany za gatunek zagrożony.

Nie lepiej sytuacja wygląda w Polsce. Niestety brak jest długofalowych badań stwierdzających skalę problemu, jednak ogromny spadek populacji widać gołym okiem. W miastach, w których gęste krzewy tętniły życiem i wszędzie było słychać głośne ćwierkanie teraz wróbel jest rzadkością.

Czynników drastycznego spadku populacji jest wiele i najczęściej występują one łącznie.
Wymienia się między innymi:

spadek liczebności owadów stanowiących ich pożywienie spowodowany coraz bardziej powszechnym zastosowaniem pestycydów w rolnictwie,

miniony wiek, kiedy motoryzacja dopiero raczkowała, obfitował w łatwo dostępny owies, który był pokarmem dla koni używanych w powszechnym transporcie,
usprawnienie składowania płodów rolnych utrudniło wróblem dostęp do tego pokarmu,

zanieczyszczenie powietrza w miastach powoduje spadek masy ciała piskląt, przez co trudniej im przeżyć pierwsze dni życia,

nieodpowiedzialne zachowanie hodowców kotów, które są drapieżnikiem bardzo chętnie polującym na wróble, nie tylko kiedy są głodne, ale również dla zabawy. Na temat drapieżnictwa kotów domowych powstał osobny wpis, zapraszam do lektury i dyskusji – https://przygodyprzyrody.pl/drapieznictwo-kota-domowego-kot-domowy/

ograniczenie ilości miejsc gniazdowania spowodowane termoizolacją budynków,
wiele ptaków ginie również podczas kolizji drogowych oraz z powodu zderzeń z szybami budynków.

Wróbel zwyczajny – garść ciekawostek
We wstępie obiecałem garść ciekawostek na temat wróbli i ich ekspansji na nowe tereny, na których uważane są za introdukowane.

Obie Ameryki zostały skolonizowane przez wróble poprzez przywiezienie ich tam przez Europejskich kolonistów kilka wieków temu.

Wróble często przemieszczają się przy użyciu ludzkich środków transportu – pociągi, statki, tiry a nawet samoloty. W 1950 roku przepłynęły z Bremerhaven (Niemcy) do Melbourne (Australia), z kolei drogą powietrzną dostały się na Azory

Wielkość i głębia czerni proporca pod dziobem (śliniaka) stanowi o statusie samca. Im większy i ciemniejszy proporzec, tym większe ma szansę na znalezienie wybranki.

Wróbel zwyczajny stoi na czele rodziny wróblowatych, która mieści 4500 gatunków ptaków.

Wróbel jest bardzo słabym lotnikiem, 45 minut ciągłego lotu może skończyć się dla niego śmiercią z przemęczenia.

Pomimo swoich podróży, wróble są mocno terytorialne, najczęściej umierają nieopodal miejsca, w którym się wykluły.

W 1975 roku stwierdzono 3 wróble bytujące… w kopalni we Frickley Colliery (hrabstwo Yorkshire, Anglia) na głębokości 640 metrów! Tym małym ćwierkającym spryciarzom udało się tam nawet wyprowadzić udany lęg.

Młode wróble dorastają bardzo szybko, już po połowie roku są one gotowe do wyprowadzenia własnego lęgu, jednak najczęściej pierwsze lęgi są nieudane. Sukces przychodzi wraz z doświadczeniem.

Pan i Pani wróbel w okresie lęgowym bardzo aktywnie starają się o potomstwo. Pomiędzy nimi może dochodzić nawet do 100 zbliżeń… dziennie! Były przez to dawniej afrodyzjakiem serwowane w rosole lub zapiekane w cieście.

Święto wróbli – Dzień Wróbla przypada na 20 marca

Wróble są częstym motywem w przysłowiach np. „Lepszy wróbel w garści niż gołąb na dachu” dawniej „Lepszy wróbel w ręku niż cietrzew na sęku” przysłowie się zdeaktualizowało, bo… kiedy ostatnio widzieliście cietrzewia?

W 1958 roku komunistyczny przywódca Chin Mao Zedong, aby udowodnić światu wielki rozwój technologiczny swojego kraju, nakazał zniszczenie wszystkich tradycyjnych narzędzi rolniczych. Okazało się jednak, że Chiny wówczas nie dysponowały wystarczającą ilością nowoczesnych narzędzi, przez co produkcja rolna się załamała. Pyszny przywódca nie przyznał się do błędu, jako kozła ofiarnego wybrał właśnie wróble, które zostały posądzone i skazane za wyjadanie płodów rolnych.
Według obliczeń aparatu państwowego jeden ptak miał być winien zjedzeniu 4,5 kilogramów zbóż rocznie. W ten sposób zaczęła się masakra ptaków. W rok po eksterminacji wróbli i innych drobnych ptaków, które wyrżnięto przy okazji, chińskie uprawy zostały doszczętnie zniszczone przez plagę szarańczy i innych szkodników pozbawionych naturalnej kontroli. W skutek 3 letniego głodu życie straciło około 30 milionów ludzi.

Większość powyższych ciekawostek pochodzi z książki Jacka Karczewskiego – Jej wysokość Gęś – Opowieści o ptakach, którą serdecznie polecam.

Raniuszek – zwyczaje i gniazdo raniuszka

Biała pierzysta kuleczka na długim patyczku przeskakująca z gałązki na gałązkę to raniuszek. To chyba najbardziej trafny opis tego ptaka jaki można zawrzeć w jednym zdaniu. O raniuszku można jednak powiedzieć dużo więcej interesujących rzeczy i to właśnie dziś otrzymujesz. Jeśli zainteresował Cię wstęp to mam nadzieję bohater dzisiejszego artykułu zapewni jeszcze więcej.

Raniuszek zwyczajny – opis ptaka
Raniuszek zwyczajny (Aegithalos caudatus) to częściowo wędrowny gatunek ptaka z rzędu wróblowych. Pierwsze skojarzenie jakie nasuwa się na myśl widząc zachowanie raniuszka zwyczajnego to – sikora. Raniuszek jednak sikorą nie jest, jego tułów jest dużo bardziej kulisty i posiada nieproporcjonalnie długi ogon. Obie płcie tego gatunku ubarwione są identycznie. Raniuszek zwyczajny ma czarny grzbiet i skrzydła. Lotki (pióra skrzydła) są czarnobrązowe z białym obramowaniem. Długi czarny ogon stanowi aż 66% długości całego ciała ptaka. Reszta ptaka ubarwiona na biało, na barkach i kuprze pojawia się czerwonawy nalot, na brzuchu nalot w kolorze różu. Nalot ten widoczny szczególnie u starszych osobników.

Oko raniuszka to czarnobrązowa perła, dziób malutki również czarny, zakończony spiczasto. Młode osobniki ubarwione są na szaro i nie posiadają czerni na wierzchu ciała.

Wymiary
długość ciała – 13 – 16 centymetrów
długość ogona – 6 -10 centymetrów
rozpiętość skrzydeł – 16 – 19 centymetrów
masa ciała – około 7 – 10 gramów

Występowanie gatunku
Zasięg występowania raniuszków to większa część Europy oraz Azja. W Europie spotkać je można praktycznie wszędzie poza północną częścią Półwyspu Skandynawskiego. W Azji zamieszkują pas środkowy kontynentu aż po Japonię.

W Polsce jest to gatunek średnio liczny lęgowy. Według danych z Monitoringu Pospolitych Ptaków Lęgowych za 2008 – 2012 liczebność raniuszka w Polsce liczyła od 80 do 120 tysięcy par. Spotkać je można na terenie całego kraju. W górach granica ich występowania to wysokość około 1100 m n.p.m.

Biotop
Raniuszek to gatunek ściśle związany z drzewami, odpowiednim środowiskiem dla niego jest więc takie w drzewa obfitujące. Można je spotkać w lasach liściastych, mieszanych, borach, puszczach, śródpolnych zadrzewieniach, zagajnikach, nieużytkach z drzewami liściastymi. Również, ale rzadziej można je spotkać bliżej ludzi w parkach i ogrodach. Ponieważ nie są to dobrzy lotnicy, a ich rozmiar pozwala łatwo się ukryć w gęstwinie raniuszek preferuje miejsca w bujną roślinnością. Często można spotkać je wśród brzóz ponieważ to na nich najczęściej buduje gniazdo.

Czym żywi się raniuszek?
Z powodu bardzo małego i słabego dzioba raniuszek nie jest w stanie poradzić sobie z twardymi skorupkami czy łupinami nasion. Żywi się on więc prawie wyłącznie owadami, ich larwami i jajami. Chętnie zjada mszyce, pająki i wyjada ich jajka składane np. w rozgałęzieniach gałęzi czy pęknięciach w korze. W okresie letnim kiedy dostępny jest miękki pokarm chętnie żywią się również jagodami.

Charakterystyczny dla raniuszka jest sposób poszukiwania pożywienia. Mały energiczny ptak nieustanie pozostaje w ruchu przeskakując z gałązki na gałązkę czujnie rozglądając się po zakamarkach gałęzi i liści. Nie żeruje zbierając pokarm z ziemi. Podobnie do sikor (do których rodziny były poprzednio zaliczane) potrafią podczas jedzenia wyczyniać cyrkowe akrobacje. Na przykład zwisając do góry nogami trzymając się jedną nogą gałązki, a drugą przytrzymując liść, spod którego wyjadają mszyce.

Zwyczaje lęgowe i gniazdo raniuszka
Para raniuszków chcąca wyprowadzić lęg potrzebuje do tego celu odpowiedniego lokum. Gniazdo raniuszka to konstrukcja zwisająca lub wpasowana w rozgałęzienie konarów lepianka z mchu, źdźbeł trawy i pajęczyn. Budowa takiego gniazda zajmuje parze około 3 tygodni przez, które ptaki nie rozstają się na chwilę. Budowa gniazda rozpoczyna się od podestu i podłogi, następnie pracowite ptaki wiją ściany, aby całość zwieńczyć sufitem i owalnym otworem wlotowym.

Gniazdo raniuszka oczywiście ma odpowiedni wystrój, na który składa się gruba poduszka z piórek i mchu. Ponieważ budowa jest trudna i czasochłonna wypada zadbać o jej odpowiednie ubezpieczenie. Dlatego też ptaki te wykorzystują porosty i korę brzozy do oblepienia zewnętrznej warstwy, dzięki czemu gniazdo raniuszka jest bardzo dobrze ukryte.

Lęgi
W przeciągu roku dobrana para może wyprowadzić dwa lęgi w każdym z nich samica składa około 8-10 jaj, które następnie samodzielnie wysiaduje przez 12-13 dni. Przez ten czas jest ona dokarmiana przez samca. Po wykluciu pisklęta, które są gniazdownikami dokarmiane są przez obojga rodziców. Po około 2-3 tygodniach pisklęta opuszczają gniazdo.

Wczesne wiosenne lęgi raniuszków, kiedy ich gniazdo nie jest jeszcze dobrze ukryte z powodu małej liczby liści, często bywają plądrowane przez drapieżniki.

Ochrona gatunkowa raniuszka
Raniuszek jest w Polsce objęty ścisłą ochroną gatunkową. Co to dokładnie oznacza dowiesz się po przeczytaniu innego mojego artykułu – Na czym polega ochrona gatunkowa zwierząt?

Ciekawostki:
Poza raniuszkiem zwyczajnym w Polsce można również spotkać raniuszki czarnobrewe z podgatunku A. caudatus europaeus.

Sroga zima potrafi bardzo mocno przetrzebić populację raniuszków. Są one szczególnie podatne na pokrycie szronem i lodem gałązek i liści, z których pozyskują jedzenie. W takich warunkach raniuszki głodują.

Najłatwiej obserwować raniuszki jesienią, zimą i wczesną wiosną zanim wyrosną liście. Podczas okresu lęgowego są to bardzo skryte ptaki.
Polska Komisja Faunistyczna używa nazwy gatunkowej raniuszek. Bez dodania zwyczajny.

Podczas srogich zim często można spotkać grupki ptaków siedzące przytulone na gałązce. W ten sposób ptaki wzajemnie się ogrzewają, aby zminimalizować utratę ciepła.

Zdarza się, że łączna waga złożonych podczas jednego lęgu jaj przekracza wagę całkowitą samicy. Potrafi ona w jednym lęgu złożyć np. 10 jaj, każde o wadze około 0,9 grama sama ważąc około 9 gramów. Współczynnik stosunku masy jaj w lęgu do masy ciała samicy u raniuszka jest jednym z najwyższych w Polsce.

Raniuszek jest symbolem Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków, którego jestem członkiem Logo zaprojektował Jerzy Desselberger, pełni ono swoją funkcję od 1993 roku.

Grzywacz – największy gołąb w Polsce

Duży gołąb, który w okresie od wiosny do jesieni widywany jest bardzo często w miastach i okolicach ludzkich zabudowań. Grzywacz, bo o nim dzisiaj mowa to największy gołąb w Polsce. Z tego artykułu dowiesz się więcej na temat jak rozpoznać ten gatunek ptaka w terenie, przeczytasz o jego trybie życia i obejrzysz zdjęcia jakie udało mi się zrobić temu gołębiowi. Zapraszam do lektury!

Jak wygląda gołąb grzywacz?
Grzywacz (Columba palumbus) jest zdecydowanie największym gołębiem w Polsce, ale nie tylko to sprawia, że identyfikacja tego gatunku jest dość łatwa. Pióra na głowie ptaka mają kolor niebieskoszary, który płynnie przechodzi w kolor szarobrązowy od karku poprzez grzbiet ciała aż po pokrywy skrzydeł. Bardzo charakterystyczny jest układ i kolor piór na szyi ptaka. Grzywacz na bokach szyi posiada pióra, które ułożone są warstwami, przez to często wyglądają one jakby były one oddzielone od siebie drobnymi rowkami. Jest to cecha typowa dla ptaków z rodzaju Columba. Natomiast typowa dla samego grzywacza jest duża jasna plama na boku szyi, z którą wiąże się polska nazwa tego gatunku.

Lotki I rzędu czarne z białą krawędzią, lotki II rzędu są szare, ciemniejące na końcach. Pokrywy podogonowe, dolna część grzbietu i kuper u tego gatunku przybierają kolor niebieskoszary, w odcieniu podobnym do piór na głowie. Pierś ptaka ma kolor czerwonawy, który w stronę brzucha jaśnieje aż do odcieniu różu.

Dziób grzywacza jest lekko haczykowaty, żółty z jasną końcówką i czerwoną nasadą. Oko ptaka dorosłego charakteryzuje się wyraźnie żółtą tęczówką. u tego gatunku nie występuje wyraźny dymorfizm płciowy, choć samiec jest lekko cięższy niż samica.

Wymiary
Rozpiętość skrzydeł od 70 do 75 centymetrów
Długość ciała około 41-45 centymetrów
Długość ogona od 14 centymetrów
Długoś dzioba 26 – 28 milimetrów
Masa ciała od 290 do 700 gramów

Występowanie gatunku

Columba palumbus jest gatunkiem częściowo wędrownym, który dzieli się na 5 podgatunków występujących w różnych regionach świata:

Columba palumbus palumbus – gatunek nominatywny występujący w północno-zachodniej Afryce i Europie od wschodu od Syberii, aż po zachodnie wybrzeża Portugali.

Columba palumbus casiotis – centralna Azja, kraje takie jak – Kazachstan, Uzbekistan, Afganistan, północny Oman, południowo-wschodni Iran i północny Pakistan.

Columba palumbus maderensis – maderski gołąb leśny, występował na Maderze, prawdopodobnie podgatunek ten zaniknął

Columba palumbus azorica – podgatunek występujący na Azorach.

Columba palumbus iranica – występujący na terenie północnego i zachodniego Iranu oraz na południowy wschód od Morza Kaspijskiego.

Biotop
Największy gołąb w Polsce pierwotnie występował w niezbyt gęstych lasach liściastych i mieszanych. Mniej więcej w połowie dziewiętnastego wieku gatunek ten zaczął swoją ekspansję na tereny miejskie i pobliża ludzkich osiedli i zabudowań. Od tamtej pory grzywacz jest coraz częstszym bywalcem miejskich parków, skwerów, ogródków działkowych i podmiejskich terenów rekreacyjnych. Proces ten rozpoczął się na zachodzie Europy i stopniowo postępuje coraz bardziej na wschód.

Ptaki te zamieszkują także zadrzewione nieużytki, ugory i zadrzewienia polne. W Alpach gatunek ten notowany jest do wysokości 1600 metrów nad poziomem morza, natomiast w Himalajach podczas lata dociera on nawet na wysokość 3000 m n. p. m.

Tryb życia ptaka
Ptaki te możemy w Polsce obserwować przez cały rok. Skład posiłków jest zróżnicowany i uzależniony od pory roku. Wiosną chętnie zjadają ślimaki, drobne owoce, pędy roślin i nasiona dziko rosnących roślin. Latem ten gatunek gołębia wyczekuje żniw, kiedy to ich ulubionym pokarmem są resztki zbóż pozostałe na polach.

Jesienią ptaki zbierają się w większe grupy i wspólnie na polach uprawnych gdzie zjadają resztki warzyw. Wówczas najchętniej żerują na brukselce i szpinaku.

Lęgi
Najbardziej aktywne pary tych ptaków mogą wyprowadzić aż do 4 lęgów w ciągu roku. Okres lęgowy uzależniony jest od miejsca gniazdowania pary. Najwcześniej i najdłużej lęg prowadzą miejskie populacje, zaczynają już w połowie lutego, a kończą w okolicach listopada. Poza miastami sezon lęgowy grzywacz przeprowadza zazwyczaj w okresie od lutego do września.

Grzywacz odgrywa dość charakterystyczny i łatwy do zaobserwowania lot tokowy. Ptak wzbija się wysoko w powietrze i głośno klaszczą skrzydłami, po czym szybują w stronę partnerki.

Gniazdo tych ptaków zazwyczaj znajduję się kilka metrów nad ziemią. Para ptaków najczęściej lokuje je w koronie niewysokiego drzewa lub wysokiego krzewu, na budynku lub skalnej półce. Typowo dla gołębi nie jest to majstersztyk inżynierii, zazwyczaj są to niedbale gałązki tworzące płaską platformę o średnicy około 25 centymetrów.

Pojedyncze zniesienie u tego gołębia to zazwyczaj jedno lub dwa śnieżnobiałe jaja, rzadko zdarza się większa liczba, która nigdy nie przekracza 4. Wysiadywaniem zajmują się oboje rodzice przez około 17-18 dni. Typowo dla wszystkich gołębi pisklęta przez kilka dni po wykluciu dokarmiane są mleczną wydzieliną wytwarzaną w wolu rodziców. Po tym czasie, rodzice przyzwyczajają młode do standardowego pożywienia.

Pisklęta grzywacza pozostają w gnieździe dość długo. Od czasu wyklucia do opuszczenia gniazda mija niekiedy nawet 5 tygodni. Po tym czasie młode ptaki nadal znajdują się pod opieką samca, który najczęściej dokarmia je jeszcze przez około 2 tygodnie.

Ochrona gatunkowa
Największy gołąb w Polsce jest gatunkiem łownym. Sezon polowań na grzywacze trwa od 15 sierpnia do 30 listopada.

Według danych pochodzących z Biuletynu Monitoringu Przyrody za lata 2013 – 20181 wydanego przez Instytut Ochrony Środowiska krajową populację tego gatunku szacuje się na 1 – 1,3 miliona par. Jest to silnie wzrostowy trend liczebności.

Ciekawostki

Grzywacz to największy gołąb w Polsce i Europie. Natomiast największym gatunkiem gołębia na świecie jest osiągający masę ciała nawet do 2,5 kilograma koroniec plamoczuby. Gatunek endemicznego gołębia Nowej Gwinei.

Bardzo charakterystyczny dla tego gołębia jest odgłos wzbijającego się w powietrze ptaka. Podrywając się do lotu ptak ten wydaje głośny klaszcząco – trzepoczący dźwięk.

Gołębie te są świetnymi modelami do trenowania fotografii. Szczególnie poza okresem lęgowym są one bardzo towarzyskie i mało płochliwe.
Przez stulecia gatunek ten był w Europie prześladowany. Był on uważany za szkodnika żerującego na uprawach rolnych. Tymczasem grzywacz podobnie do innych ptaków nie jest wyłącznie zły czy dobry. Faktycznie lubi on częstować się dojrzewającymi plonami, jednak nie można lekceważyć roli pozytywnej jaką odgrywa w rolnictwie, wyjadając nasiona roślin uważanych za chwasty.2
Ptaki te pierzą się dwukrotnie w ciągu roku. Dorosłe osobniki w kwietniu lub maju oraz na przełomie września i października. Młode pierzą się po raz pierwszy od stycznia do kwietnia, i po raz drugi na przestrzeni września, października i listopada.

Bibliografia i przypisy
1 Biuletyn Monitoringu Przyrody 2013 – 2018, Instytut Ochrony Środowiska – https://otop.org.pl/wp-content/uploads/2020/03/Biuletyn20_2019.pdf
wikipedia – https://pl.wikipedia.org/wiki/Grzywacz_(ptak)
2Niech żyją! – https://niechzyja.pl/pechowa-13-tka/grzywacz/

Mysikrólik – najmniejszy polski ptak

Mysikrólik to najmniejszy ptak w Polsce i Europie. Jednak jego rozmiar wcale nie sprawia, że trudno go spotkać i dostrzec. Najmniejszy polski ptak jest również jednym z największych wiercipięt. Szybkie ruchy, przeskakiwanie z gałązki na gałązkę i tylko chwilowe postoje sprawiają, że łatwo można dostrzec ptaka tego gatunku. Skoro więc masz dużą szansę na spotkanie z nim, dowiedz się jak wygląda mysikrólik, co je i jak żyje. Czytaj dalej

Najmniejszy ptak w Polsce – Mysikrólik
Mysikrólik (łac. Regulus regulus) to gatunek malutkiego ptaka z rodziny mysikrólików. Poprzednio mysikróliki nie były osobną rodziną gatunków ptaków. Zaliczano je do rodziny pokrzewek. Najmniejszy polski ptak jest zarazem najmniejszym ptakiem w Europie. Mysikrólik jest delikatnie mniejszy niż strzyżyk, posiada krępą sylwetkę z dużą głową i spiczastym ogonem. Ptak jest upierzony w kolorze oliwkowozielonym, ciemniejszy wierzch ciała płynnie rozjaśnia się na spodzie.

Mysikrólik to gatunek, u którego ciężko oznaczyć płeć, samiec i samica są upierzone niemal identycznie i charakteryzują się bardzo zbliżonymi rozmiarami. Na ciemnych skrzydłach łatwo dostrzec białe pręgi tworzone przez jasne skraje lotek. Najbardziej charakterystyczną cechą jest pomarańczowy lub żółty irokez na środku głowy, z obu stron ograniczony czarnymi pręgami. Policzki i czoło wyraźnie jaśniejsze niż reszta głowy. Oko dość duże czarne.

Bardzo łatwo pomylić go z blisko spokrewnionym zniczkiem, odróżniający się dłuższą i mocniej zaznaczoną czarną kreską przez oko oraz jaśniejszym niż w przypadku mysikrólika ubarwieniem piór nad okiem.

Wymiary
długość ciała około 9 centymetrów
rozpiętość skrzydeł od 13 do 15 centymetrów
masa ciała od 4,5 do 7 gramów
Występowanie mysikrólika
Gatunek ten występuje w niemal całej Europie, rzadziej na południu, a najliczniej w Europie Środkowej i Wschodniej. Jest to gatunek obecny również w Azji Środkowej oraz w Japonii, wschodniej Syberii i Azji Mniejszej. Nie występuje na dalekiej północy ze względu na zbyt niskie temperatury.

W Polsce populację tego gatunku określa się jako liczną lub bardzo liczną. Jest to gatunek pospolity na terenach górskich lasów świerkowych oraz w puszczach północno-wschodniej Polski – Puszczy Białowieskiej, Augustowskiej i Knyszyńskiej. Najtrudniej spotkać go na obszarach pozbawionych świerczyny oraz w lasach na wysokości przekraczającej 1500 metrów nad poziomem morza. Najliczniej spotykany podczas wiosennej i jesiennej migracji. Co roku część populacji zimuje w naszym kraju.

Biotop
Gatunek ten jest ściśle związany z występowaniem świerka i jodły, na której najchętniej żeruje. Rzadziej, ale również widywany jest w borach sosnowych, ogrodach, parkach czy lasach przeważająco liściastych. Najlepszym otoczeniem dla mysikrólika są luźno stojące świerki ze średniej wysokości podszytem wkoło. Początkowo ptak ten występował głównie w górskich lasach świerkowych, ale rozszerzył zasięg swojego występowania dzięki sztucznym nasadzeniom świerka.

Życie i lęgi mysikrólika
Okres lęgowy przypada na czas od kwietnia do lipca. Samce zabiegające o samice stroszą pomarańczowe piórka na głowie, a samice odpowiadają tym samym zachowaniem. Mysikróliki są sobie wierne, tworzą monogamiczne pary.

Para ptaków zakłada gniazdo najczęściej wśród gałązek świerka lub jodły. Wiszące gniazdo przymocowane jest od spodu lub boku gałązki w koronie drzewa, najczęściej na znacznej wysokości. Gniazdo to czarka spleciona z traw, mchu, porostów i roślinnych włókien. Wyściełane jest piórami i sierścią. Wlot do zamkniętego gniazda ulokowany jest najczęściej na jego szczycie. Gniazdo może wywołać konsternację. Jest to maleńki ptak z dużym gniazdem, którego budowa zajmuje nawet około 3 tygodni.

Ptaki do lęgów podchodzą dwukrotnie w ciągu sezonu. Pierwszy raz w pod koniec kwietnia, drugi w połowie czerwca. Zniesienie to około 8 do 10 kremowobiałych z gęsto usianymi jasnobrązowymi plamkami jaj. Wysiadywanie jaj to zadanie wyłącznie samicy, które wymaga około 14-16 dni od zniesienia ostatniego jajka. Pisklęta dorastają przez około dwa tygodnie, dopiero wówczas są gotowe do opuszczenia gniazda.

Czym żywi się mysikrólik?
Ptak w zdecydowanej większości żywi się pokarmem zwierzęcym. Zazwyczaj są to larwy i jajka pajęczaków, muchówek, komarów. Dorosłe owady, pająki i bezkręgowce też są bardzo mile widziane w dziennym jadłospisie ptaków tego gatunku. Menu rzadziej, ale również przewiduje nasiona sosny zwyczajnej i innych iglaków. Zimą ptaki te polegają na poukrywanych wśród igieł poczwarkach.

Podczas żerowania często można zobaczyć je zwisające głową w dół. W ten sposób wyszukują ukrytych pod liśćmi i spodem gałązek jajeczek i poczwarek.

Ciekawostki

Jedno jajko tego ptaka waży około 0,7 grama. Jest to około 14% masy ciała samicy. Cały lęg składający się z nawet 10 jaj to nawet około 140% masy samicy.
Wśród mysikrólików zima potrafi zbierać prawdziwie zabójcze żniwo. Maleńkie ptaki charakteryzują się bardzo wysoką przemianą materii. Niedostatek pożywienia spowodowany np. grubą warstwą lodu czy śniegu może zabić tego ptaka już jednego dnia.
Wysoką śmiertelność gatunek ten, aby przetrwać rekompensuje lęgami, w których podczas jednego sezonu para ptaków może wypuścić z gniazda nawet do 20 piskląt.
Według Monitoringu Pospolitych Ptaków Polski przeprowadzanego corocznie przed OTOP, populacja tego gatunku w Polsce to około – 522 000 do 800 000 par.
Wśród gatunku wyróżnia się kilkanaście podgatunków.

Ochrona gatunkowa
W Polsce gatunek objęty jest ścisłą ochroną gatunkową. Globalnie, gatunek ten uważany jest za najmniejszej troski. Jego populacja jednak charakteryzuje się spadkową tendencją liczebności.

Strzyżyk – opis, występowanie i charakterystyka strzyżyka zwyczajnego
PAWEŁ WAROWNY 9 SIERPNIA 2023 1

Zapraszamy do lektury artykułu, którego bohaterem jest strzyżyk zwyczajny (Troglodytes troglodytes). Jeśli jesteś ciekawy tego uroczego ptaka, który często widywany jest w naszych ogrodach i parkach, to właśnie tu dowiesz się wielu interesujących informacji na jego temat. Przeczytasz o charakterystycznym wyglądzie strzyżyka, jego występowaniu, fascynujących zachowaniach i strategii lęgowej. Poznaj bliżej to niewielkie stworzenie, które skradło serca wielu obserwatorów przyrody. Zachęcam do dalszej lektury, aby zgłębić tajemnice i fascynujący świat strzyżyka zwyczajnego!

Jak wygląda strzyżyk?

Strzyżyk (Troglodytes troglodytes), nazywany również strzyżykiem zwyczajnym i strzyżykiem woleoczko to malutki ptak z rodziny strzyżyków. Kształtem przypomina małą kulkę z krótkim ogonkiem, który często jest zadziornie postawiony. Wierzch ciała skrzydeł, głowy i ogona są czekoladowo brązowe, spód ciała jaśniejszy kremowo brązowy. Skrzydła, grzbiet i ogon dodatkowo ozdobione są delikatnymi czarnymi prążkami. Nad okiem często widoczna jest jaśniejsza brew. Strzyżyk zwyczajny ma ciemne oko oraz ostro zakończony dziób lekko zakrzywiony do dołu. Nogi strzyżyka są długie i dość silne, koloru kremowego.

Strzyżyk nie posiada cech, dzięki którym można odróżnić w terenie samca od samicy (brak wyraźnego dymorfizmu płciowego). Osobniki młode bardzo szybko upodabniają się do dorosłych, są jednak nieco ciemniej ubarwione na spodzie ciała oraz mają wyraźnie krótszy ogon.

Strzyżyk woleoczko – wymiary:
Masa ciała od 6 do 12 gramów
Rozpiętość skrzydeł od 13 do 17 centymetrów
Długość ciała około 9 – 10 centymetrów1

Występowanie
Strzyżyk zamieszkuje niemal całą Europę. Jedynie obszary wysunięte najdalej na północ są dla niego zbyt niegościnne. Poza Europą można go spotkać również na północnym wybrzeżu Afryki oraz we wschodniej Azji. Uważa się go za gatunek osiadły, jednak osobniki zamieszkujące chłodne rejony Europy i Azji migrują na krótkie dystanse.

W Polsce strzyżyk zwyczajny jest licznym gatunkiem lęgowym, największe populacje tego gatunku notuje się u nas na Pomorzu, Mazurach i w Beskidach2. W centralnej części kraju populacje są mniej liczne, ale mimo to jest to ptak pospolity na terenie całego kraju. W górach występuje do wysokości około 1400 metrów nad poziomem morza. Strzyżyki regularnie zimują w naszym kraju, choć uważa się, że są to osobniki, które lęgi wyprowadzały bardziej na wschód i północ.3

Biotop
Strzyżyk zamieszkuje bardzo różnorodne środowisko bory, lasy liściaste i mieszane, brzegi cieków wodnych, tereny podmiejskie, zręby leśne, przydomowe ogródki z gęstą roślinnością, zadrzewienia śródpolne czy nawet morskie wyspy porośnięte niskimi krzewami. Bardzo licznie występuje w obfitujących w niską roślinność przyrzecznych łęgach i olsach. Ogólnie, jeśli na danym terenie występuje gęsta, niska roślinność i jest to teren w pobliżu wody, to z dużym prawdopodobieństwem można tam spotkać strzyżyka.

Ptak ten unika jednak otwartych terenów, zatem próżno go szukać na łąkach i polach uprawnych.

Co je strzyżyk?
Strzyżyk jest wyposażony w pęsetę do zbierania owadów, jego ostro zakończony dziób idealnie się nadaje do wyciągania ich z zakamarków. Dlatego w jadłospisie strzyżyka znajdują się przede wszystkim owady. Głównie chrząszcze, drobne pajęczaki, larwy. Ptak zbiera je z ziemi i roślin, ale pożywienia szuka tylko w dolnych partiach roślinności. Bardzo rzadko zapuszcza się on wyżej niż 2 metry od ziemi. Zdarza mu się również wyławiać pokarm z wody, zjada on czasami także drobny narybek i kijanki. Taką dietę uzupełnia drobnymi owocami i nasionami.

Charakterystyka i zachowanie
Strzyżyki są bardzo ruchliwe, nerwowe i gwałtowne. Zaniepokojone stawiają swój krótki ogon do pionu i pilnie obserwują zagrożenie, często zmieniając punkt obserwacyjny. Bardzo rzadko siadają na wyeksponowanym miejscu, a jeśli już to tylko na moment i zawsze musi być to miejsce, z którego szybko można wskoczyć w gąszcz. Kiedy strzyżyk zatrzyma się na chwilę, można zaobserwować zabawne przysiady, które wykonuje w nieznanym nam celu.

Obserwacje strzyżyka
Strzyżyka nietrudno spotkać, ponieważ ich populacja jest dość duża, a sam gatunek jest pospolity na terenie całego kraju. Dość łatwo go dostrzec, ponieważ ptak jest bardzo ruchliwy. To jednak mocno utrudnia bliższą obserwację czy fotografowanie strzyżyka. Ptak ten rzadko kiedy wzlatuje wyżej, najczęściej trzyma się niskiej roślinności, w której przy takich rozmiarach bardzo łatwo może znaleźć kryjówkę.

Nawet jeśli szybkość przemieszczania się oraz chowanie w zaroślach utrudnia obserwację, nie powinno być kłopotem z rozpoznaniem strzyżyka w terenie. Jest to zdecydowanie jedyny ptak, o takim zachowaniu, barwie i rozmiarach w Polsce.

Strategia lęgowa

Strzyżyk zajmuje miejsce lęgowe w okolicy marca lub kwietnia i od razu podchodzi do lęgów. Pierwszy z nich wykluwa się na przełomie kwietnia i maja, a drugi w okolicach lipca. U strzyżyka to samiec zajmuje się budową gniazda, a właściwie to gniazd, bo zdarza się, że na terytorium lęgowym pracowity pan strzyżyk potrafi wykonać ich nawet 10. Zawsze są one dobrze ukryte gdzieś przy ziemi, w korzeniach, zakamarkach obalonych drzew, niekiedy pomiędzy kłodami drzewa lub kamieniami. Zbudowane są one z mchu, liści i trawy. Następnie bierze się za popisowe loty tokowe i śpiewy, żeby zaimponować pani strzyżykowej.

Zwabiona samica wpierw zwiedza wszystkie przygotowane gniazda, wybiera to, które najbardziej jej odpowiada i bierze się za wystrój. Znosi do niego miękkie materiały jak włosie i pióra, a kiedy jest już wystarczająco miękko i ciepło znosi jaja. W tym czasie nasz pracowity budowniczy dochodzi do wniosku, że byłaby szkoda, gdyby pozostałe wykonane gniazda się zmarnowały. Lata i śpiewa zatem dalej, aby zwabić kolejną samicę. Samiec strzyżyka może mieć w sezonie nawet 3 partnerki.

Samica składa zazwyczaj pomiędzy 5 a 7 białych, delikatnie nakrapianych na czerwono jaj. Następnie je wysiaduje, a następnie wychowuje młode. Pana strzyżyka tyle widziano, nie jest przykładnym partnerem, ani tym bardziej tatą. Porzuca on partnerkę kiedy ta wybierze gniazdo i złoży w nim jaja.

Samica wysiaduje jajka przez około 14 – 16 dni. Wyklute pisklęta mają gram masy, ale rosną bardzo szybko. Dosłownie codziennie przybiera im kolejny gram i po tygodniu masa ciała pisklaka rośnie z 1 do 7 gramów. Młode strzyżyki nie opuszczają gniazda przez ponad 2 tygodnie, po tym czasie, jeszcze nielotne wychodzą z gniazda. Można je wówczas pomylić z myszami, po zachowują się bardzo podobnie. Raczej biegają niż, latają i bardzo szybko chowają się w runie leśnym. Na noc wracają do gniazda, ale niekoniecznie tego, w którym się wykluły. Tatuś, który odszedł, zostawił im jeszcze pozostałe gniazda, tak zwane noclegowe.

Ochrona gatunkowa
W Polsce strzyżyk zwyczajny objęty jest ścisłą ochroną, jego populację w latach 2013–2018 szacowano na 656 000 – 1 293 000 par.4 Na Czerwonej liście ptaków Polski określany jest jako gatunek najmniejszej troski.5 Globalnie liczebność strzyżyka szacuje się na około 215–380 milionów dorosłych osobników.

Ciekawostki na temat strzyżyka zwyczajnego
Pomimo tak małych rozmiarów strzyżyk nie jest najmniejszym ptakiem Europy czy choćby Polski. Przegrywa ten ranking z mysikrólikiem i zniczkiem.
Strzyżyki nie są długowieczne, przeciętny czas życia to około dwóch lat.
Zaskakującym może być fakt, że młode osobniki z pierwszego lęgu pomagają samicy, wychować młodsze rodzeństwo podczas drugiego lęgu w okolicach lipca.
Pomimo ogromnej różnicy rozmiarów zdarza się, że samica wysiaduje podrzucone przez kukułkę jajko. Młoda kukułka potrafi ważyć nawet 10 razy więcej niż samica strzyżyka.
Nazwa strzyżyk woleoczko ma się z dawnych czasów, nie do końca wiadomo skąd, wziął się drugi człon „woleoczko”.
Bibliografia i przypisy
el Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive
L. Kuczyński, P. Chylarecki: Atlas pospolitych ptaków lęgowych Polski. Rozmieszczenie, wybiórczość siedliskowa, trendy
https://pl.wikipedia.org/wiki/Strzy%C5%BCyk_zwyczajny

Leśne Pogotowie - Jacek Wąsiński
53 min ·
Ostatnio pogoda jest bardzo zdradliwa w jeden dzień bardzo ciepło a następnego dnia mróź.
Dla nietoperzy jest to szczególnie uciążliwe ponieważ w ciepłe wieczory i noce są nadal aktywne, zbliżają się znowu ciepłe dni więc ich aktywność również będzie zauważalna, a nagłe spadki temperatur zmuszają je do szybkiego ukrycia się i najczęściej wpadają do naszych domów, na klatki schodowe, na balkony itp. Jeżeli znajdziemy nietoperza w ciągu najbliższych dni, właśnie w takich miejscach to można go zabezpieczyć np. w kartonie po butach i kontaktować się z nami lub najbliższym ośrodkiem rehabilitacji zwierząt. Zawsze trzeba pamiętać że nietoperze przenosimy w rękawicach, potrafią mocno ugryźć a jednocześnie trzeba być ostrożnym bo są delikatnymi zwierzętami i łatwo uszkodzić ich błony. Nie rzucają się na człowieka, nie są agresywne, nigdy nie róbmy im krzywdy to bardzo potrzebne w przyrodzie zwierzęta.
Trafiają do nas cały czas różni pacjenci najczęściej właśnie nietoperze, jeże, sarny po wypadkach samochodowych, myszołowy, również dzięcioły jak ten na zdjęciu, lisy i krogulce.
Przez ostatnie kilka dni trafia bardzo dużo najmniejszych ptaków Europy czyli mysikrólików. Te maluszki wędrują z północy kontynentu właśnie do nas i dalej na południe. Po drodze trafiają na różne przeciwności losu jak koty, ekrany dźwiękochłonne i najgorsze - duże szklane powierzchnie, szyby, okna itp. Dla takiego ptaszka uderzenie w szybę bardzo często kończy się tragicznie. Jednak temu na zdjęciach się udało i po kilku dniach odleciał na wolność
Zachęcamy również do zbierania żołędzi, ziaren, warzyw itp. dla naszych zwierząt, co pozwoli im smacznie i zdrowo przeżyć zimę