Janusz Lewicki

#Ptak o smukłej sylwetce, wielkości wróbla lub nieco od niego mniejszy[9][10]. Obie płci mają podobny rozmiar i czarne nogi. Dorosły samiec w szacie godowej jest łupkowoczarny, z czarną częścią twarzową, gardłem i piersią, białym lusterkiem na skrzydle i przejaśnieniem na podogoniu i dolnej części brzucha[10]. Posiada charakterystyczny, ruchliwy, rdzawy ogon z czarnymi środkowymi sterówkami. Samica jest łupkowoszara z rdzawym ogonem i kuprem, jaśniejsza od samca. W przeciwieństwie do samicy pleszki, samica kopciuszka ma spód ciała szary, nie kontrastujący z grzbietem (pleszka – brzuch o odcieniu pomarańczowym i jaśniejsze gardło)[9]. Tęczówki oczu są ciemnobrązowe. Osobniki młodociane są podobne do samicy, szarobrązowe i bez białej wstawki na skrzydłach[10][9]. Samiec w swoim pierwszym sezonie lęgowym (w drugim kalendarzowym roku życia) może mieć czarne gardło, ale zwykle nie ma białego lusterka na lotkach[9][10].
.
Różnice pomiędzy kopciuszkiem a pleszką wynikają – oprócz ubarwienia – też z innych wymagań środowiskowych – pleszki niechętnie opuszczają tereny zadrzewione, a kopciuszki zasiedlają budynki, na których nierzadko zakładają gniazda. Stąd to one są bardziej znane wśród ludzi niż pleszki, choć niegdyś gnieździły się tylko w niedostępnych półkach skalnych i w wysokich górach. Oba gatunki wykazują to samo zachowanie i postawę.

#Kos,....... kos zwyczajny (Turdus merula) – gatunek średniej wielkości ptaka częściowo wędrownego z rodziny drozdowatych (Turdidae). W Europie jest jednym z najbardziej rozpowszechnionych członków tej rodziny, jest też jednym z najbardziej znanych ptaków. Długość ciała wynosi od 24 do 27 cm. Samce są zabarwione na czarno z żółtym dziobem. Upierzenie samic jest w dużej części ciemnobrązowe. Głośne i melodyjne pieśni godowe można usłyszeć w Europie Środkowej pomiędzy początkiem marca a końcem lipca już przed świtem, a także wieczorem i czasem w ciągu dnia.
Kosy gniazdują w niemal całej Europie poza daleką północą i krańcami południowo-wschodnimi. Poza tym zamieszkują fragmenty Afryki Północnej i Azji, głównie Bliski Wschód i Azję Środkową. Zostały introdukowane w Australii i Nowej Zelandii. W Europie Środkowej część ptaków opuszcza na zimę tereny lęgowe i wędruje do Europy Południowej oraz Afryki Północnej.
Pierwotnie kos był ptakiem leśnym. W dalszym ciągu można go spotkać w lasach, jednak w XIX stuleciu rozpoczął się proces synurbizacji. Kosy, zasiedlając początkowo parki i ogrody w pobliżu osad ludzkich, wkrótce przeniosły się także do centrów miast. Pożywienia szukają zwykle na ziemi. Odżywiają się przeważnie pokarmem zwierzęcym, głównie dżdżownicami i chrząszczami. Chętnie zjadają też jagody i inne owoce. Budują gniazda zazwyczaj wśród gałęzi drzew i krzewów.
Dorosłe kosy wykazują wyraźny dymorfizm płciowy. Upierzenie samców jest jednolicie czarne, dziób krzykliwie jasnożółty do pomarańczowego. Samce mają też wyraźną obrączkę oczną o podobnym do dzioba kolorze, tylko nieco bardziej brązowawą. Obrączka oczna kontrastuje silnie z ciemnobrązową tęczówką. Intensywność barwy jest związana z metabolizmem karotenoidów i świadczy o zdrowiu ptaka. Mniej odznaczające się są obrączki oczne u samic. Także dziób ma bardziej stonowaną barwę. Kolorystyka upierzenia samic jest bardziej zróżnicowana, oliwkowo brązowa, miejscami wpadająca w szarość i kolor czerwonobrązowy. Obie płcie mają ciemnobrązowe nogi i pazury W porównaniu z także ciemno upierzonymi i często przebywającymi na ziemi szpakami kosy są nieco większe i mają wyraźnie dłuższy ogon.
Upierzenie dorosłych kosów
.
Samica kosa
Upierzenie dorosłych samców jest jednolicie czarne. Przede wszystkim na spodzie ciała, ale też na plecach pióra mają nierzadko szare lub brązowawe końcówki. Można to zauważyć jednak tylko w odpowiednim oświetleniu. Upierzenie przypomina wtedy nieco łuski gada. Pióra konturowe mogą rozjaśniać się wiosną.
.
Samice z wierzchu są zabarwione na ciemny kolor oliwkowobrązowy do oliwkowoszarego. Czoło jest często nieco ciemniejsze. Zabarwienie jaśniejszego spodu ciała może być bardzo różne u poszczególnych osobników. Podgardle jest jasne, brudnoszare do czerwonawobrązowego z ciemniejszym prążkowaniem. Pierś jest brązowoszara, żółtobrązowa do czerwonobrązowej, bardziej lub mniej pstrokata. Brzuch jest brązowy, szarobrązowy lub szary z jaśniejszymi końcówkami piór, wyraźnie przypominającymi łuski. Pióra ogona są ciemno- do czarnobrązowych, sterówki i lotki ciemnobrązowe z oliwkowymi chorągiewkami zewnętrznymi.Młode ptaki po wylocie z gniazda są podobne do samic. Spód ciała mają bardziej plamisty a pióra grzbietu i pokryw skrzydeł posiadają rzucające się w oczy, jasne osie. Dziób jest brązowy. Upierzenie skrzydeł i ogona wydaje się wyraźnie oddzielone od reszty. U młodych samców jest ciemnobrązowe do brunatnoczarnego, u młodych samic nieco jaśniejsze, przechodzące w brąz.
.

Młody ptak tydzień po opuszczeniu gniazda
Młode ptaki pierzą się po raz pierwszy w roku urodzenia między latem a jesienią. Wymieniają wtedy pióra konturowe korpusu i część piór skrzydeł. U samców, które wykluły się wczesną wiosną, podległe pierzeniu partie piór stają się brązowoczarne lub czarne, w odróżnieniu od młodzieńczych, brązowych piór na ogonie i części korpusu. Samce, które wykluły się później, uzyskują ten pośredni pomiędzy młodzieńczym a dorosłym wygląd w następnym roku. Także u jednorocznych samic widoczna jest różnica pomiędzy zmienionymi a niezmienionymi partiami upierzenia. Te ostatnie są wyraźnie jaśniejsze.
.
Regularne, całkowite pierzenie rozpoczyna się z reguły dwa tygodnie po wyprowadzeniu młodych. W Europie pierzenie następuje zwykle pomiędzy czerwcem a końcem października. Prawie wszystkie dorosłe kosy pierzą się w sierpniu.Typowy dla drozdów plamkowany wzór na upierzeniu można rozpoznać też u kosów, choć u samców jest on przykryty przez intensywne odkładanie się melanin w piórach. Można więc traktować melanizm jako charakterystyczną dla tego gatunku adaptację. Nietypowe jest natomiast zmniejszenie ilości pigmentu lub jego utrata. Może ono występować w rozmaitych formach i stopniach intensywności. Związana z albinizmem zmniejszona zawartość melanin w piórach prowadzi do wystąpienia ziemistego zabarwienia. W pełni albinotyczne białe ptaki z czerwonymi oczami, w związku ze swoją zmniejszoną zdolnością widzenia, praktycznie nie mają szansy przeżycia w naturze. Białe zwierzęta z brązowymi lub czarnymi oczami są leucystyczne. Stłumiony leucyzm prowadzi do łaciatego ubarwienia.
.
W niektórych latach łaciate ptaki występują często na danym obszarze. Powstałe symetryczne lub niesymetryczne wzory na upierzeniu są bardzo różnorodne. To białe zabarwienie może być zaburzeniem odziedziczonym lub występującym podczas rozwoju piór – eksperymentalnie dowiedziono, że białe pióra mają związek z odżywianiem się, przede wszystkim w okresie pierzenia. Pokarm ubogi w białko faworyzuje wystąpienie albinizmu.
.
Zmienione ubarwienie jest obecnie obserwowane przede wszystkim u ptaków na terenach zaludnionych. Było ono jednak znane na długo przed tym, jak kosy zamieszkały w pobliżu człowieka. O białych kosach pisał już Arystoteles.Osiągając długość ciała pomiędzy 24 a 27 centymetrów, są kosy podgatunku T. m. merula tylko nieznacznie mniejsze od paszkota, największego ze środkowoeuropejskich drozdów Samce są nieco większe niż samice. Długość skrzydeł samców wynosi średnio 133 mm, a samic 128 mm. Odpowiada to rozpiętości skrzydeł pomiędzy 34 a 38,5 centymetrów. Długość ogona wynosi od 104 do 116 milimetrów]. Czaszka ma długość od 47 do 52 mm, z czego 23–27 mm przypada na dziób.
.
U europejskich kosów obserwuje się znaczne różnice masy ciała w poszczególnych porach roku. Na podstawie wieloletnich, przeprowadzonych w Wielkiej Brytanii obserwacji ustalono, że masa ciała może wynosić od 71 do 150 gramów. Dorosłe samce mają masę przeciętnie 102,8 grama. Dorosłe samice są nieco lżejsze (100,3 grama). Jednoroczne ptaki są przeciętnie o 3 gramy lżejsze. Jedynie w porze składania jaj samice są nieco cięższe od samców. Największą masę środkowoeuropejskie kosy mają w styczniu, najmniejszą w lipcu lub sierpniu, po porze godów. Przyrost masy jest rezultatem magazynowania rezerw tłuszczu.
Kosy, gatunek drozdów o najciemniejszym upierzeniu, zamieszkiwały pierwotnie wnętrza wilgotnych, gęstych lasów. Także dzisiaj gniazdują w ciemnych lasach z bujnym podszytem, szukając pożywienia na pozbawionej wegetacji lub porośniętej niską roślinnością ziemi. W takim siedlisku nadzwyczajnie dobre, jak na ptaki śpiewające, widzenie po zmroku jest dużą zaletą. Z drugiej strony ptaki te zamieszkują dzisiaj ruchliwe centra wielkich miast, przez co mówi się o populacjach kosów leśnych i miejskich.
.
Kos zamieszkuje dzisiaj prawie wszystkie rodzaje krajobrazu kulturowego, w tym ogrody, parki, skwery, ogródki działkowe, dzielnice willowe, grupy drzew i krzewów na obszarach przemysłowych, sady, porośnięte krzewami wrzosowiska, a także otwarte pola, o ile osłonięte są czyżniami lub żywopłotami. Obok zbliżonych do natury starych lasów pierwotnych zamieszkuje także monokulturowe lasy gospodarcze, przy czym preferowane są lasy liściaste względem borów. Kosy gniazdują także w szuwarach[37]. Szukające pożywienia na ziemi ptaki nie oddalają się nigdy zbyt daleko od oferujących schronienie zarośli[36]. Poza nielicznymi wyjątkami wielkość opadów na zajmowanych przez kosy obszarach przekracza 300 mm rocznie[38].
.
Najwyższe zagęszczenie populacji występuje w miastach, gdzie nierzadko osiąga cztery lub więcej gniazdujących par na hektar. Na cmentarzu w Ravensburgu w następujących po sobie latach gniazdowało od pięciu do siedmiu par na hektar. Zagęszczenie w lasach jest wyraźnie mniejsze i rzadko przekracza 0,5 pary na hektar. Na obszarach wiejskich przyjmuje wartości pośrednie między lasem a miastem.
.
Kosy zasiedliły także lasy górskie. W Alpach występują po górną granicę lasu. W Atlasie Wysokim można je spotkać do wysokości 2300 metrów[38]. W polskich Karkonoszach występują na obszarach położonych do 1200 m n.p.m., a w Tatrach – do 1400 m n.p.m.[39]
( c. d. n. )

(((..próba wstawiania ilości wyrazów ) tu jest ponad 9000...
Kos należy do rodziny drozdów (Turdidae), rzędu wróblowych (Passeriformes) i podrzędu śpiewających (Oscines). Kosy w kilkunastu podgatunkach zasiedlają niemal całą Europę, z wyjątkiem północnych i wschodnich krańców, a także spory obszar Azji południowo-wschodniej oraz Afryki północnozachodniej. Gatunek ten sztucznie osiedlono w Australii i Nowej Zelandii, oraz na Tasmanii i innych wyspach. Ptaki te żyją w lasach z bujnym podszytem, w ogrodach, parkach miejskich i na skwerach, a także wśród pól porośniętych wysokimi zaroślami. Populacje miejskie są osiadłe, inne zimują na wybrzeżach Morza Śródziemnego. Kosy azjatyckie zimują nieco na południe od lęgowisk. W Polsce jest to pospolity mieszkaniec lasów, parków i ogrodów, a także - nielicznie - lasów podmokłych. W górach występuje do górnej granicy lasu. na początku ubiegłego stulecia kosy były mieszkańcami głównie cienistych, wilgotnych lasów. Żerowały na dnie lasu, rzadko pokazując się na polanach. Obecnie stały się ptakami w znacznym stopniu synantropijnymi, tzn. żyjącymi w pobliżu człowieka. Wzrost ich liczebności w Polsce zaznaczył się od lat trzydziestych dwudziestego wieku. Od tego czasu ptaki zaczęły osiedlać się w miejskich parkach. Ponadto zaprzestano odławiania kosów w celach konsumbcyjnych, co jeszcze do niedawna czyniono na Mazurach. W wielu państwach południowej Europy kos jest ptakiem łownym. W Polsce gatunek ten podlega ścisłej ochronie.
Długość jego ciała wynosi 25-27 cm, rozpiętość skrzydeł 34-40 cm, a masa - 80-140 g. U tego gatunku występuje dymorfizm płciowy w ubarwieniu. Dorosły samiec jest cały czarny, z charakterystycznym żółtym dziobem oraz cytrynowo żółtą obrączką wokół oka. Samica jest czarniawobrązowa, a jej dziób nie jest żółty, lecz brązowawy. Ponadto u samicy brak jaskrawej obwódki oka, a na jaśniejszej piersi są widoczne niezbyt wyraźne plamki. Młode samce są ciemnobrązowe, podobne do samic. Początkowo ciemny dziób młodych samców po kilku miesiącach żółknie i pojawia się obwódka wokół oka. U obu płci nogi są ciemnobrązowe. Kosy mają długie ogony, które w chwilach zdenerwowania charakterystycznie zadzierają do góry.
Kosy są raczej samotnikami, i nie tworzą stad. Pożywienia szukają głównie na ziemi. Kosy, podobnie jak inne drozdy, są specjalistami w polowaniu na dżdżownice, które znajdują w trawie. Mocowanie się z dżdżownicą, którą starają się wyciągnąć z jej korytarza, może trwać nawet kilka minut. Przeważnie jednak próby te kończą się wyciągnięciem całej lub w najgorszym razie urwaniem kawałka dżdżownicy. Ptaki te zjadają także owady i ich larwy, pajęczaki, ślimaki i inne bezkręgowce, a jesienią i zimą - owoce z drzew i krzewów. Kiedy na przykład kos znajdzie pędy winorośli, na których są jeszcze winogrona albo jakiś inny krzew z owocami, potrafi zaciekle bronić tej spiżarni przed innymi amatorami owoców. Ptaki te zasłużyły sobie również na złą sławę u ogrodników, gdyż w czasie dojrzewania owoców chętnie zjadają truskawki i czereśnie. W poszukiwaniu owadów kosy penetrują trawniki i przegrzebują ściółkę pod drzewami. Chodząc po lesie można niekiedy usłyszeć tajemnicze szelesty w ściółce leśnej. Prawdopodobnie są to żerujące kosy. Na trawnikach kosy polują często w towarzystwie szpaków (Sturnus vulgaris). Podczas gdy szpaki chodzą kaczkowatym, kołyszącym się krokiem, kosy przemieszczają się skacząc. Jedne i drugie rozgrzebują ziemię w poszukiwaniu zdobyczy, ale kosy często tę czynność poprzedzają wsłuchiwaniem się w ziemię z charakterystycznie przekrzywioną głową. Dzięki znakomitemu słuchowi potrafią pod ziemią zlokalizować dżdżownicę. Zimujące u nas kosy przylatują do karmników, gdzie powinny znaleźć jabłka i gruszki, ewentualnie mrożone lub suszone owoce jarzębiny, głogu, kaliny, czarnego bzu, derenia czy aronii.
Wśród kosów wyodrębniły się dwie populacje - populacja miejska i leśna, które różnią się zwyczajami. Kosy miejskie są osiadłe, a leśne - odlatują na zimę nad Morze Śródziemne. Kosy miejskie przystępują do lęgów wcześniej niż kosy leśne i wcześniej zaczynają śpiewać. Zarówno u kosów miejskich jak i leśnych dochodzi do częstych walk między rywalami, ponieważ kosy nie tolerują żadnego innego kosa na swoim terytorium. Jednak u kosów leśnych do walk dochodzi rzadziej, ponieważ ich terytoria są większe niż w miastach i rzadziej dochodzi do spotkań między ptakami. Niektórzy autorzy donoszą, że samce tak bardzo zapamiętują się w walce, że można je wtedy schwytać gołymi rękami. Zdarza się podobno, że jastrząb (Accipiter gentilis) porywa oba walczące ptaki. W miastach można spotkać częściowe lub całkowite albinosy, to jest ptaki z białymi partiami upierzenia. Całkowite albinosy są całe białe i mają czerwone oczy. Takie formy w środowisku leśnym nie mogłyby żyć, ponieważ za bardzo rzucałyby się w oczy drapieżnikom. Wśród miejskich kosów występują osobniki o nietypowych zachowaniach. Mianowicie zdarzają się samce, które wcale nie śpiewają, lub takie, które nie biorą udziału w opiece nad potomstwem. Zdarza się też czasem, że ptaki próbują wysiadywać jaja w zimie.
Kosy wyprowadzają 2 lub 3 lęgi w roku. Gnieżdżą się nisko nad ziemią, a ponieważ nie są dziuplakami, więc nie korzystają z budek lęgowych. Kosy leśne zakładają gniazda w krzewach lub na niskich drzewach, w pobliżu pnia. Gnieżdżą się też w półdziuplach, to jest w dziuplach o dużym otworze wlotowym. Kosy miejskie potrafią założyć gniazdo w załomie muru, na werandzie, między skrzynkami balkonowymi lub pod dachem domku letniskowego. Gniazdo jest czarką uwitą z patyczków, mchu i trawy, środek wylepiony jest ziemią i wyścielony trawą. W gniazdach kosów miejskich, oprócz naturalnych materiałów, można znaleźć przeróżne śmieci, na przykład sznurki, druty, kawałki folii i papier. Kosy miejskie potrafią zakładać gniazda, znosić jaja i wychowywać młode dwa razy w tym samym miejscu, czego kosy leśne nie robią. Dzieje się tak dlatego, że zmiana takiego miejsca lęgowego przez kosa leśnego zwiększa szansę na uratowanie potomstwa przed atakiem drapieżników, czego kos miejski nie musi się tak bardzo obawiać. Ale jest też inny powód. Kosy miejskie mają znacznie mniej półdziupli, złamanych pni lub odpowiednio gęstych krzewów, w których mogłyby założyć bezpieczne gniazdo. Po prostu nie mają wyboru i muszą wyprowadzać lęgi 2 razy w tym samym miejscu.
Kosy miejskie przystępują do lęgów wcześniej od leśnych, czasem już pod koniec marca. Zwykle jednak pierwsze jaja składane są na początku kwietnia. W pierwszym lęgu jest zwykle 5 lub 6 zielonkawych jaj z rdzawymi plamkami. W lęgach następnych i powtarzanych jaj jest mniej - 4 lub 5. Budową gniazda i trwającym dwa tygodnie wysiadywaniem jaj zajmuje się samica. Średnio co godzinę pojawia się przy niej samiec. Wtedy jego partnerka może na chwilę zejść z gniazda, rozprostować kości, wypróżnić się i zdobyć coś do jedzenia. Samiec zaczyna brać czynny udział w życiu rodzinnym dopiero po wykluciu się piskląt. Karmi je do uzyskania samodzielności, czyli około trzech tygodni od wyjścia z gniazda. Wyklute pisklęta karmią początkowo obydwoje rodzice, ale potem samica porzuca małżonka dla innego samca.
Oto co pisze Andrzej Kruszewicz w swojej książce pt. "Ptaki Polski" na temat życia rodzinnego kosów. Okazuje się, że u kosów pospolite są małżeńskie zdrady, a nawet gwałty i to zbiorowe, a normalne życie rodzinne tych ptaków biolodzy określają jako sekwencyjną poliandrię. Polega ona na tym, że po szczęśliwym zakończeniu lęgu samica porzuca samca, który nadal dokarmia jej pisklęta, i przenosi się do innego, najlepiej jeszcze nieżonatego samca z sąsiedztwa. Zdarza się nawet, że przez kilka kolejnych lat historia powtarza się w ramach tego samego trójkąta. Nic dziwnego, że wczesną wiosną samce toczą ze sobą zażarte boje. W parkach miejskich ich terytoria są jednak dużo mniejsze niż w lesie, stąd też częste bójki, zdrady, gwałty - do dziesięciu samców na jedną samicę - i wszelkiego typu trój-, czworo- i pięciokąty małżeńskie. Wskutek drapieżnictwa kun, kotów i ptaków drapieżnych śmiertelność wśród piskląt jest wysoka. Wysoka jest też śmiertelność wśród dorosłych ptaków, przy czym ginie więcej samic niż samców. Samice często giną podczas inkubacji jaj. Kosy mogą dożywać wieku dziesięciu lat, ale zwykle żyją krócej.
Kos jest jednym z najznamienitszych ptasich śpiewaków w Europie. Śpiew ten towarzyszy nam od wczesnej wiosny i urzeka głęboką, fletową barwą i bogactwem melodii. Pieśni kosów miejskich można usłyszeć już w lutym. Przylatujące z zimowisk kosy leśne zaczynają śpiewać oczywiście nieco później. Zimujące u nas kosy wcześnie zajmują najlepsze rewiry, których będą zaciekle bronić. Przylatujący z zimowiska konkurenci będą musieli stoczyć zwycięską walkę z dotychczasowym właścicielem, lub poszukać sobie własnego terytorium. Samiec wybiera sobie punkt, z którego zaczyna śpiewać, z reguły jest to czubek jakiegoś drzewa, czasem dach budynku. Kosy śpiewają przez cały dzień, ale najintensywniej przed wschodem słońca i o zmierzchu. Oto nagranie chóru kosów w kwietniowym lesie na 45 minut przed wschodem słońca.
Śpiew kosa jest zadziwiająco skomplikowany. Wykorzystywane są tu różne techniki wokalne, takie jak budowanie fragmentów melodycznych z czystych, fletowych tonów, wplatanie do piosenek dźwięków niemuzycznych, stosowanie sylab z różnorodną wibracją, posługiwanie się sylabami dwudźwiękowymi, to znaczy z różnymi współbrzmieniami harmonicznymi i wreszcie sprawne przechodzenie od dźwięków niskich do wysokich i odwrotnie. Warto dodać, że kos potrafi zmieniać barwę dźwięku, a większość sylab w jego śpiewie jest w różnorodny sposób modulowana, to znaczy, że dźwięki zmieniają wysokość w czasie trwania. Do swoich piosenek ptaki chętnie wplatają dźwięki zasłyszane w otoczeniu. Kolejne nagranie zawiera 3 piosenki pewnego kosa. Warto zwrócić uwagę na końcówkę drugiej piosenki. Znajduje się tam pięciodźwiękowy fragment, zagwizdany, czy może zagrany jakgdyby na innym instrumencie. Dźwięki tworzące tę melodię nie są modulowane, to jest, mają stałą wysokość i nie wibrują. Żeby łatwiej było usłyszeć tę melodyjkę, druga część nagrania jest zwolniona i obniżona. A oto jedna piosenka kosa, której początek jest dość melodyjny, jednak melodia jest znacznie mniej czysto zagwizdana niż w przykładzie poprzednim. Tak jak w poprzednim przykładzie druga część nagrania jest zwolniona i obniżona. W kolejnym nagraniu warto zwrócić uwagę na końcówkę trzeciej piosenki, ponieważ kos naśladuje tam głos śpiewającej bogatki. Oprócz śpiewu kos odzywa się też innymi głosami. Tak odzywa się zdenerwowany kos, a oto inne odgłosy wydawane przez kosa.

#Biegus płaskodzioby
Biegus płaskodzioby (Limicola falcinellus) to gatunek ptaka z rodziny bekasowatych. Dziób dość długi i bocznie spłaszczony, brązowawy, na samym końcu zakrzywiony w dół. Brak wyraźnego dymorfizmu płciowego. Wierzch brunatno-czarny z białymi pręgami. Pierś i boki w ciemne plamki, spód biały. Nad okiem jasna, rozwidlona brew. Nogi szare lub zielonkawe.
Występowanie i środowisko PL
Gniazduje w północnej części Europy i Azji. Zasiedla bagna, torfowiska. Na zimę wędruje do Afryki lub do południowej Azji. To rzadki u nas gatunek.
.
Tryb życia i zachowanie
Tworzy małe grupki. Ten gatunek biegusa nie sonduje podłoża swoim dziobem. Okres występowania w Polsce biegusa płaskodziobego trwa od połowy kwietnia do września z maksimum przypadającym na sierpień.
.
Morfologia i anatomia
Długość ciała wynosi 16-18 cm, rozpiętość skrzydeł wynosi 32-37 cm, a ciężar ciała 25-50 g.
.
Pożywienie
Biegus ten zjada owady, mięczaki, skorupiaki, pierścienice, rzadziej nasiona. Pokarmu szuka w błocie, na powierzchni wody.
.
Rozmnażanie
Tworzy monogamiczne pary. Samiec buduje kilka gniazd, z których samica wybiera jedno. to zagłębienie w ziemi wyścielone roślinnością. Samica składa jaja od czerwca do lipca. wysiaduje je samiec i samica. Czas inkubacji trwa 21-22 dni.
.
Ochrona i zagrożenia LC
Gatunek ten nie jest zagrożony wymarciem. Ma status LC w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych. Gatunek podlega w Polsce ochronie ścisłej.

Kos należy do rodziny drozdów (Turdidae), rzędu wróblowych (Passeriformes) i podrzędu śpiewających (Oscines). Kosy w kilkunastu podgatunkach zasiedlają niemal całą Europę, z wyjątkiem północnych i wschodnich krańców, a także spory obszar Azji południowo-wschodniej oraz Afryki północnozachodniej. Gatunek ten sztucznie osiedlono w Australii i Nowej Zelandii, oraz na Tasmanii i innych wyspach. Ptaki te żyją w lasach z bujnym podszytem, w ogrodach, parkach miejskich i na skwerach, a także wśród pól porośniętych wysokimi zaroślami. Populacje miejskie są osiadłe, inne zimują na wybrzeżach Morza Śródziemnego. Kosy azjatyckie zimują nieco na południe od lęgowisk. W Polsce jest to pospolity mieszkaniec lasów, parków i ogrodów, a także - nielicznie - lasów podmokłych. W górach występuje do górnej granicy lasu. na początku ubiegłego stulecia kosy były mieszkańcami głównie cienistych, wilgotnych lasów. Żerowały na dnie lasu, rzadko pokazując się na polanach. Obecnie stały się ptakami w znacznym stopniu synantropijnymi, tzn. żyjącymi w pobliżu człowieka. Wzrost ich liczebności w Polsce zaznaczył się od lat trzydziestych dwudziestego wieku. Od tego czasu ptaki zaczęły osiedlać się w miejskich parkach. Ponadto zaprzestano odławiania kosów w celach konsumbcyjnych, co jeszcze do niedawna czyniono na Mazurach. W wielu państwach południowej Europy kos jest ptakiem łownym. W Polsce gatunek ten podlega ścisłej ochronie.
Długość jego ciała wynosi 25-27 cm, rozpiętość skrzydeł 34-40 cm, a masa - 80-140 g. U tego gatunku występuje dymorfizm płciowy w ubarwieniu. Dorosły samiec jest cały czarny, z charakterystycznym żółtym dziobem oraz cytrynowo żółtą obrączką wokół oka. Samica jest czarniawobrązowa, a jej dziób nie jest żółty, lecz brązowawy. Ponadto u samicy brak jaskrawej obwódki oka, a na jaśniejszej piersi są widoczne niezbyt wyraźne plamki. Młode samce są ciemnobrązowe, podobne do samic. Początkowo ciemny dziób młodych samców po kilku miesiącach żółknie i pojawia się obwódka wokół oka. U obu płci nogi są ciemnobrązowe. Kosy mają długie ogony, które w chwilach zdenerwowania charakterystycznie zadzierają do góry.
Kosy są raczej samotnikami, i nie tworzą stad. Pożywienia szukają głównie na ziemi. Kosy, podobnie jak inne drozdy, są specjalistami w polowaniu na dżdżownice, które znajdują w trawie. Mocowanie się z dżdżownicą, którą starają się wyciągnąć z jej korytarza, może trwać nawet kilka minut. Przeważnie jednak próby te kończą się wyciągnięciem całej lub w najgorszym razie urwaniem kawałka dżdżownicy. Ptaki te zjadają także owady i ich larwy, pajęczaki, ślimaki i inne bezkręgowce, a jesienią i zimą - owoce z drzew i krzewów. Kiedy na przykład kos znajdzie pędy winorośli, na których są jeszcze winogrona albo jakiś inny krzew z owocami, potrafi zaciekle bronić tej spiżarni przed innymi amatorami owoców. Ptaki te zasłużyły sobie również na złą sławę u ogrodników, gdyż w czasie dojrzewania owoców chętnie zjadają truskawki i czereśnie. W poszukiwaniu owadów kosy penetrują trawniki i przegrzebują ściółkę pod drzewami. Chodząc po lesie można niekiedy usłyszeć tajemnicze szelesty w ściółce leśnej. Prawdopodobnie są to żerujące kosy. Na trawnikach kosy polują często w towarzystwie szpaków (Sturnus vulgaris). Podczas gdy szpaki chodzą kaczkowatym, kołyszącym się krokiem, kosy przemieszczają się skacząc. Jedne i drugie rozgrzebują ziemię w poszukiwaniu zdobyczy, ale kosy często tę czynność poprzedzają wsłuchiwaniem się w ziemię z charakterystycznie przekrzywioną głową. Dzięki znakomitemu słuchowi potrafią pod ziemią zlokalizować dżdżownicę. Zimujące u nas kosy przylatują do karmników, gdzie powinny znaleźć jabłka i gruszki, ewentualnie mrożone lub suszone owoce jarzębiny, głogu, kaliny, czarnego bzu, derenia czy aronii.
Wśród kosów wyodrębniły się dwie populacje - populacja miejska i leśna, które różnią się zwyczajami. Kosy miejskie są osiadłe, a leśne - odlatują na zimę nad Morze Śródziemne. Kosy miejskie przystępują do lęgów wcześniej niż kosy leśne i wcześniej zaczynają śpiewać. Zarówno u kosów miejskich jak i leśnych dochodzi do częstych walk między rywalami, ponieważ kosy nie tolerują żadnego innego kosa na swoim terytorium. Jednak u kosów leśnych do walk dochodzi rzadziej, ponieważ ich terytoria są większe niż w miastach i rzadziej dochodzi do spotkań między ptakami. Niektórzy autorzy donoszą, że samce tak bardzo zapamiętują się w walce, że można je wtedy schwytać gołymi rękami. Zdarza się podobno, że jastrząb (Accipiter gentilis) porywa oba walczące ptaki. W miastach można spotkać częściowe lub całkowite albinosy, to jest ptaki z białymi partiami upierzenia. Całkowite albinosy są całe białe i mają czerwone oczy. Takie formy w środowisku leśnym nie mogłyby żyć, ponieważ za bardzo rzucałyby się w oczy drapieżnikom. Wśród miejskich kosów występują osobniki o nietypowych zachowaniach. Mianowicie zdarzają się samce, które wcale nie śpiewają, lub takie, które nie biorą udziału w opiece nad potomstwem. Zdarza się też czasem, że ptaki próbują wysiadywać jaja w zimie.
( c.d.n. )

Wróble i mazurki na Facebooku ćwierkają i terlikają, że na wiosnę wyjdzie moja nowa książka. Roboczy tytuł, „O czym śpiewają ptaki” słusznie sugeruje, że głównym tematem będzie transliteracja, interpretacja ptasich śpiewów. Materiał w zasadzie mam już zebrany, poukładany. W tej chwili bawię się nad doborem odpowiednich słów, choć czasami trafiają się perełki, z którymi nie wiem co zrobić. Na przykład kapitalna transliteracja śpiewu skowronka, podana mi w komentarzu do jednego z postów przez pana Wojciecha Boryczkę:
.
Siyj chopku siyj, bydziesz sioł, bydziesz mioł, niy bydziesz sioł, niy bydziesz mioł, pódziesz kraść, chycom cie, powieszom cie, bydziesz wisioł wisioł wisioł…”
.
Nie wiem jak Wam się podoba, bo mnie wręcz urzeka. Jak słusznie na Facebooku zauważono, mamy w tym śpiewaku trzy w jednym: realistę, pesymistę i depresjonistę. Jak złapię kontakt z panem Wojciechem, to tę transliterację chętnie w książce umieszczę.
Sam bohater tej bardzo efektownej wokali, skowronek, jest obecnie w dalszym ciągu najliczniejszym w Polsce gatunkiem lęgowym. Jego populację szacuje się na nieco ponad 10 milionów par lęgowych, ale od 2008 roku jego liczebność zaczyna cechować umiarkowany spadek. Musimy nastawić się na to, że na wskutek przekształceń w rolnictwie, ten ujemny trend się utrzyma.
.
Niebawem w kalendarzu będzie święta Agnieszka. Ta co wypuszcza skowronka z mieszka. Myślę, że tej zimy nie będzie musiała tego robić. Na pewno na zachodzie Polski część tych ptaków spokojnie sobie zimuje.

Nadleśnictwo Baligród, Lasy Państwowe
.
Samczyk i samiczka
krzyżodziób świerkowy (Loxia curvirostra)
Fot. Kajetan Duell
#Bieszczady #zima #las #ptak
#Krzyżodziób świerkowy
Krzyżodziób świerkowy (Loxia curvirostra) to gatunek ziarnojada z podrodziny łuszczaków, nieco większy od wróbla. Samiec już dorosły ma czerwone upierzenie z brunatnymi skrzydłami i ogonem. Młode samce są różnie ubarwione, od żółtozielonego do pomarańczowego. Samice są szare z wierzchu z ciemnym kreskowaniem, żółty lub pomarańczowo-zielony nalot na głowie i kuprze. Od spodu jest żółta, tył biały z kreskowaniem. Dziób charakterystyczny, duży, skrzyżowany na końcu.Występowanie i środowisko PL
Europa, część Azji, północna Afryka, Ameryka Północna. Zamieszkuje lasy iglaste, przede wszystkim świerkowe. W Polsce bardzo nieliczny. Można go spotkać w górach oraz w w rejonie północno-zachodnim. Podczas inwazyjnych nalotów liczny. W całej Polsce można ten gatunek zaobserwować podczas przelotów.
.
Tryb życia i zachowanie
Jest ptakiem koczującym, czasem inwazyjnym. Gdy jest nieurodzaj szyszek świerkowych ptak przenosi się w poszukiwaniu pokarmu na inne tereny, nawet poza obszary normalnego występowania. Nie jest płochliwy.
.
Pożywienie
Odżywia się nasionami drzew iglastych, w szczególności nasionami szyszek świerkowych. Gdy brakuje szyszek ptak ten zadowala się innym pokarmem, na przykład owocami jarzębiny.
.
Rozmnażanie
Gnieździ się zimą i wczesną wiosną, gdy jest najwięcej pokarmu na świerku, 4-5 m nad ziemią. Nierzadko panują wtedy największe mrozy. Gniazdo jest zbudowane z gałązek drzew iglastych, wysoko w koronie drzewa iglastego. Czasem wyprowadza dwa lęgi w roku, ale tylko wówczas, gdy jest obfitość szyszek świerkowych. Pierwszy lęg od stycznia lub końca grudnia do marca, a nawet maja. Samica składa 3-4 jaja, które wysiaduje przez 14-16 dni. Opiekuje się nimi samica. Pisklęta w gnieździe pozostają przez 2 tygodnie.Ochrona i zagrożenia LC
Gatunek ten nie jest zagrożony wymarciem. Ma status LC w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych. W Polsce ptak ten jest objęty ochroną gatunkową.
.
Ciekawostki
Samica składa w gnieździe jaja podczas największych mrozów. Dzieje się tak ze względu na obfitość pokarmu w tym czasie.

#MYSZARKA LEŚNA (APODEMUS FLAVICOLLIS)
gatunek gryzonia z rodziny myszowatych (Muridae). Wcześniej podawana jako mysz leśna lub mysz wielkooka (Apodemus flavicollis). Sylwetka smukła, stopy, ogon i uszy długie, oczy wielkie. Ogon około długości ciała. Morfologicznie bardzo podobna do myszarki zaroślowej (Apodemus sylvaticus) i - w mniejszym stopniu - do myszarki zielnej (Apodemus microps). Długość ciała 7-12 cm, masa 17-43 g. Grzbiet dorosłych osobników rudobrunatny, spód biały. Spód ciała młodych osobników szary. Linia odgraniczająca barwę grzbietu i brzucha ostra. Na piersi duża wyraźna żółta lub żółto-ruda plama, czasem zlewająca się z ubarwieniem grzbietu i tworząca obręcz. Gałki oczne bardzo duże, 5-5,5 mm średnicy. Czaszka długości do 3 mm, masywna, bez listew nadoczodłowych. Zębów 16, wzór zębowy 1003. Zęby ukorzenione, nie wykazują ciągłego wzrostu. Powierzchnie zębów trzonowych z guzkami ustawionymi w trzech rzędach, ścierają się z wiekiem. Pokarm zróżnicowany, głównie nasiona, najczęściej nasiona drzew ciężkonasiennych, w mniejszym stopniu zielone części roślin. Istotny składnik to pokarm pochodzenia zwierzęcego - głównie stawonogi i pisklęta ptaków. Gromadzi nasiona na zimę. Gatunek leśny. Zamieszkuje lasy liściaste i mieszane w całej Polsce. Występuje też na turzycowiskach i zarastających łąkach w pobliżu lasu i polanach śródleśnych, w starych parkach miejskich z gęstym podszytem i obfitym runem. Czasem wchodzi do budynków w pobliżu lasu. Często spotykana w budkach dla ptaków i ptasich dziuplach, gdzie wyrządza szkody w ptasich lęgach i/lub odpoczywa. Dobrze się wspina, doskonale skacze. Gniazda pod ziemią pod korzeniami drzew, głównie z liści i mchu. Aktywna przez cały rok. Aktywność dobowa jednoszczytowa z maksimum w środku nocy. Rozród od wczesnej wiosny (II-III) do późnej jesieni (X-XII), zależny od opadu nasion drzew ciężkonasiennych. W latach dużej obfitości pożywienia dodatkowy rozród zimą. Ciąża 23-26 dni, liczba miotów w roku 2-3, liczba młodych w miocie 2-8. Młode rodzą się nagie i ślepe. Maksymalna długość życia 18 miesięcy, przeciętna 3-3,5 miesiąca. Może wyrządzać szkody w uprawach i szkółkach leśnych oraz w zabudowaniach w pobliżu lasu, niszczy ptasie lęgi. Naturalni wrogowie: drobne ssaki drapieżne (łasicowate, głównie łasica łaska i gronostaj europejski; lis rudy) i sowy (puszczyk, płomykówka). Najbardziej pospolita z myszarek. W ostatnich latach zwiększa swoją liczebność. Obok nornicy rudej drugi najbardziej pospolity i najbardziej liczny gryzoń leśny. Nie wymaga ochrony.
ŹRÓDŁO (AUTOR)
Amori G., Hutterer R., Kryštufek B., Yigit N., Mitsain G., Palomo L.J. 2016. Apodemus flavicollis (errata version published in 2017). The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T1892A115058023. https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T1892A22423256.en

Plamka mazurka
·
#Siwerniak, z racji upodobania do zamieszkiwania na znacznych wysokościach nad poziomem morza, jest w Polsce gatunkiem nielicznym. Największa część polskiej populacji zamieszkuje Tatry. Poza tym nielicznie występuje w Bieszczadach, Beskidzie Śląskim, Beskidzie Żywieckim, na masywie Babiej Góry, w Gorcach i Beskidzie Wyspowym.
Pierwsze dni wiosny (harnasiów) samców siwerniaka na swoich terytoriach wyglądają ciekawie. Ptaki te pilnują swojego terytorium zaledwie po kilka godzin dziennie. Resztę czasu spędzają w dolinach, gdzie między innymi żerują i śpią. Wraz z ociepleniem samce pilnują swoich rewirów bardziej. Oblatują je, obserwują z wybranych miejsc obserwacyjnych. Potencjalnych intruzów ostrzegają śpiewem. Powietrzne potyczki, pogonie nie należą do rzadkości w życiu samca siwerniaka.
Poza terytorium lęgowym w życiu ptaków ważne są żerowiska. U siwerniaków znajdują się one zwykle w odległości nie większej niż 300 metrów bronionych rewirów. Tu, wśród łąk i muraw panuje sielanka. Dzielni wojownicy przestworzy żerują blisko siebie i nie przeszkadza im wzajemna obecność.
https://plamkamazurka.pl/2017/01/gdzie-harnas-sie-opalal/

#Sóweczka zwyczajna .........Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Pile, Lasy Państwowe
.
Leśny zawadiaka .
Sóweczka zwyczajna to najmniejsza sowa Polski i Europy, rozmiarami przypomina nieco szpaka, od którego jest nieznacznie mniejsza. Ten malutki drapieżnik nie boi się dużych niebezpieczeństw, jest zwinny, ma bardzo mocne pazury dla gryzoni i małych ptaków jest prawdziwym postrachem. Sóweczki są wyjątkowymi pedantami . Swoje gniazda sprzątają kilkadziesiąt razy dziennie! Wypatrzyć sóweczkę wśród drzew to nie lada wyzwanie .
Sóweczka (Glaucidium passerinum) to najmniejsza sowa występująca w naszym kraju. Jest wielkości szpaka. Ma brązową głowę i wierzch ciała. Pierś jest jasna, ciemno prążkowana. Spód jest biały, ciemno i grubo kreskowany. Na głowie znajdują się drobne białe plamki, których nie mają młode osobniki. Nad oczami z żółtymi tęczówkami biegnie biała brew. Na wystającym ogonie znajduje się 5 białych prążków.
Występowanie i środowisko PL
Ptak ten występuje w Europie oraz w Azji. W Polsce występuje rzadko i tylko w borach świerkowych lub innych iglastych. Spotykany w Puszczy Białowieskiej, Borach Dolnośląskich, w Karpatach i Sudetach.
.
Tryb życia i zachowanie
Ptak ten, jak większość naszych sów, prowadzi osiadły tryb życia. Przejawia silne zachowania terytorialne. Nadmiar pokarmu gromadzi w formie zapasów w dziuplach. Poluje głównie o zmierzchu i o świcie. Można ją spotkać także w ciągu dnia.
.
Pożywienie
Sóweczka poluje na gryzonie i rzadziej na drobne ptaki.
.
Rozmnażanie
Wyprowadza jeden lęg w roku. Gniazduje w dziuplach po dzięciołach. Samica składa w kwietniu od 4 do 7 (10) jaj i sama je wysiaduje przez 28-32 dni. Samiec dostarcza do dziupli pożywienie. Lotność młode uzyskują po 4-5 tygodniach od wyklucia, kolejny miesiąc się usamodzielniają.
.
Ochrona i zagrożenia LC
Gatunek ten nie jest zagrożony wymarciem. Ma status LC w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych. W Polsce ptak ten podlega ochronie ścisłej.
.
Ciekawostki
To najmniejszy gatunek sowy w Polsce.