Janusz Lewicki

Występowanie
#Myszołów jest ptakiem, który zamieszkuje znaczną część Europy, oraz część Azji. W zależności od miejsca zamieszkiwania, można wyróżnić kilka podgatunków tego ptaka. Oczywiście występuje także w Polsce.
.
Myszołów w Polsce jest ptakiem dość popularnym. Określany jest jako średnio liczny ptak lęgowy, a jego populacja przekracza 40 000 par. Zamieszkuje przede wszystkim tereny poza miastami. Oprócz par mieszkających w Polsce, w czasie przelotów, można odnotować szereg myszołowów z innych krajów. Przeloty odbywają się głównie wzdłuż wybrzeża, dość rzadko odbywają się środkową częścią kraju.
.
Ptak jest kwalifikowany jako wędrowny – większość osobników migruje na zimę w kierunku Afryki, jednak coraz częściej zdarzają się myszołowy, które zimują w kraju – są ptakami osiadłymi. Gniazdo myszołowa, ma najczęściej kolisty kształt i znaczną wielkość. Zbudowane jest z gałęzi, wymoszczonych mchem, wrzosami, sierścią zwierząt i innymi miękkimi elementami. Lokowane najczęściej między gałęziami drzew, jest gniazdem, z którego ptaki korzystają przez wiele lat.
.
Wygląd
Długość ciała, to prawie 60 cm, rozpiętość skrzydeł przekracza 135 cm, z całą pewnością więc można określić tego ptaka jako dość duży. Samica jest nieznacznie większa od samca, jednak, jeśli chodzi o ubarwienie, obie płci ubarwione są dokładnie tak samo. Co ciekawe – w zależności od konkretnego myszołowa, upierzenie jest na tyle zmienne, że znalezienie dwóch takich samych ptaków jest dość skomplikowane. Upierzenie może mieć kolor ciemnobrunatny, jak i jasnobrunatny, Częścią wspólną, pojawiającą się u wielu ptaków, jest szary nalot na piórach.
.
Pożywienie
Myszołów przede wszystkim zjada drobne kręgowce – nie tylko myszy, jakby nazwa ptaka mogła na to wskazywać, ale również inne zwierzęta – małe ptaki, krety, a nawet bezkręgowce – ślimaki i dżdżownice. Najczęściej poluje na swoje ofiary na ziemi, choć zdarza się, że wypatruje je z powietrza i łapie, atakując z góry. Praktycznie nigdy nie decyduje się na atakowanie w powietrzu.
.
Myszołów to powszechnie znany, średniej wielkości i raczej krępy brązowawy ptak drapieżny (długość ciała ok. 50 cm, rozpiętość skrzydeł ok.125 cm). Samice są nieznacznie większe od samców. W locie wyróżnia się dosyć dużą głową, raczej krótkim ogonem i dosyć długimi ale jednocześnie szerokimi skrzydłami. W czasie krążenia unosi je zazwyczaj lekko do góry. Myszołowy mogą występować w różnych odmianach barwnych jednak rysunek na lotkach i w pewnym stopniu również na sterówkach jest mniej więcej stały. Głowa, tułów i pokrywy podskrzydłowe mogą być niemal białe jaki i bardzo ciemne, z wszelkimi formami pośrednimi. Od spodu w nadgarstkach występują ciemne plamy, bądź -u jaśniejszych ptaków- tylko pojedyncze „przecinki”. Młode myszołowy mają na spodzie ciała raczej podłużne ciemne kreski i plamki, podczas gdy dorosłe (czyli 2. letnie i starsze) zazwyczaj poprzeczne drobne prążki. Na piersi widać wyraźną jasną plamę w kształcie litery „U”, występującą nawet u najciemniejszych osobników. Generalnie jasne od spodu lotki są równomiernie gęsto prążkowane, jedynie zewnętrzne pierwszorzędówki są nieco bardziej jednolicie jasne (pomijając ciemne same „palce”). Dorosłe osobniki (ad.) mają wyraźny, ciemny, szeroki i kontrastujący pasek na końcach wszystkich lotek, podczas gdy u młodych (juv.) ptaków tylna krawędź skrzydła ma zazwyczaj mniej ostry i niekontrastowy rysunek. Sterówki są także drobno i równomiernie prążkowane, u ad. zakończone podobnie jak lotki szerszym i wyraźnym ciemnym paskiem końcowym. Z wierzchu myszołowy są dosyć jednolicie brązowe z wyjątkiem najjaśniejszych osobników, które mogą mieć jaśniejszą głowę i pokrywy naskrzydłowe. Młode ptaki mają zdecydowanie jaśniejsze tęczówki, z bliska na ich tle widać wyraźnie ciemne źrenice. U ad. (przynajmniej 3. letnich i starszych) oczy są dużo ciemniejsze. Myszołowy mogą w naturalnych warunkach dożywać wieku ok. 25 lat.

#Myszołów, myszołów zwyczajny (Buteo buteo) – gatunek dużego ptaka drapieżnego z rodziny jastrzębiowatych .
W Polsce średnio liczny ptak lęgowy, stosunkowo najbardziej rozpowszechniony spośród wszystkich ptaków drapieżnych, jednak lokalnie bywa nieliczny[3]. Gniazda może mieć u nas 40 000 par. Można go spotkać w całym kraju, również w górach. Przybywa do Polski też w czasie przelotów od lutego do marca i jesienią od września do listopada. Jest ptakiem częściowo wędrownym, niektóre osobniki pozostają na zimę w kraju, pozostałe we wrześniu odlatują do południowo-zachodniej Europy np. Francji.
Myszołowy z Puszczy Białowieskiej prowadzą dwa odmienne tryby życia. Jedne zakładają lęgi do kilkuset metrów od skraju puszczy polując na odsłoniętych łąkach i polach w okolicy. Łapią tam norniki, których sukces rozrodczy jest zmienny, co powoduje również znaczne wahania populacji ptaków. Gniazda budowane na brzegu kompleksów nie są zagrożone ze strony drapieżników i ptaki mogą bezpiecznie znosić jaja i wychowywać młode. Drugie ugrupowanie myszołowów związane jest z wnętrzem puszczy, gdzie gniazduje i poluje poniżej koron drzew oraz na dnia lasu. Ich dieta składa się tam z leśnymi gryzoni i ptaków, a liczebność potomstwa jest wysoka i stoi na stabilnym poziomie, pomimo znacznie częstszego plądrowania lęgów przez drapieżniki.
.
Cechy gatunku
Myszołów to najpospolitszy i najbardziej rozprzestrzeniony ptak szponiasty Europy. Samica nieco większa od samca, ale obie płci ubarwione jednakowo. Upierzenie jest na tyle zmienne, że trudno znaleźć dwa identycznie upierzone ptaki. W zależności od podgatunku i odmiany barwnej ( polimorfizm wewnątrz podgatunku o szerokiej skali form przejściowych) ubarwiony od jasnokremowego po ciemnobrunatny. Wydziela się jednak 2 skrajne formy barwne:
.
ciemnobrunatną,
jaśniejszą z ciemniejszym wierzchem ciała i białawym spodem z brązowymi plamami. U tych osobników na spodzie widoczne są blade poprzeczne prążki.
Często występuje szary nalot. Wierzch jest ciemniejszy. Dziób ciemny (popielaty) na końcu czarny o żółtej woskówce, krótka szyja, nogi żółte z upierzonym tylko w górnej części skokiem. Piwny kolor tęczówki. Na lotkach i sterówkach widać pręgi. Szerokie, zaokrąglone skrzydła trzyma w locie lekko uniesione na kształt litery V, a krótki ogon jest wachlarzowato rozłożony. W powietrzu może ruszać się dość ociężale, ale jednak potrafi sprawnie wykorzystywać prądy powietrza na szybowanie. Nadaje mu to zwartą sylwetkę. Wędruje indywidualnie lub w grupach liczących do 30 osobników.
.
Gniazdo
.
Znajduje się na skraju lasu lub w małej kępie drzew. Miejsca na lęg wybierane są w połowie kwietnia, a umieszczone na drzewie, w pobliżu pnia lub przy rozwidleniu gałęzi, najczęściej na dużej wysokości. Mają średnicę ok. 1 metra. Od spodu uwite z gałęzi i patyków, wewnątrz wysłane wrzosem , trawą lub sierścią zwierząt, niekiedy małymi, zielonymi gałązkami sosny lub świerku. Ma kolisty kształt. Gniazda są zwykle wykorzystywane przez kilka lat, co powoduje powstawanie rozbudowanych półmetrowych (pod względem wysokości) niedostępnych konstrukcji. Tylko wyjątkowo zakłada gniazdo na pojedynczych drzewach.
.
POŻYWIENIE
.
Młode w udawanej walce powietrznej, Niemcy
Drobne kręgowce chwytane na ziemi. Jeśli ma okazję, zjada padlinę . Wiele dyskutuje się na temat szkodliwości tego ptaka na działalność człowieka. Badania składu diety myszołowa dowiodły, że 70% pożywienia stanowią norniki zwyczajne, a tylko 30% mniejsze ptaki, płazy, gady, dżdżownice, ślimaki i większe owady np. chrząszcze. Na ptaki, dochodzące do wielkości gołębia, poluje przeważnie w trakcie śnieżnych i srogich zim, gwałtownym atakiem z góry. Identyfikowano też resztki zwierzyny łownej m.in. resztki dzikich królików, kuropatw, bażantów i zajęcy (przeważnie zimą), ale ptak polował wtedy głównie na osobniki chore lub zjadał wcześniej już padnięte ofiary innych drapieżników. Potrafił też złowić nawet łasicę lub gronostaja. Niestrawione resztki pokarmu zwraca w postaci wypluwek.
.
Poluje na otwartych przestrzeniach oddalając się od gniazda w czasie lęgów na kilka kilometrów. W czasie patrolu krąży wtedy nad ziemią i szybuje, co daje mu szerokie pole widzenia. Gdy wypatruje zdobyczy w powietrzu zdarza mu się zwisać na chwilę (przy silnych poziomych podmuchach) i trzepotać skrzydłami. Kiedy ją upatrzy nagle spada na nią z wysokości kilkunastu metrów. Obserwuje się go najczęściej czatującego na ofiarę z wysokiego punktu w terenie, jak drzewo, słup, duży kamień, a w czasie sianokosów na kopach siana, w ramach polowania z zasiadki. Zdobycze łapie z ziemi, chwyta i zabija rozszarpując szponami. Nie goni i nie chwyta ptaków w locie. Jesienią i zimą widuje się go na w dużych grupach na odsłoniętych terenach łąk i niezaoranych pól uprawnych. Zimą częściej widuje się te drapieżne ptaki w okolicach dróg, które odwiedzają w poszukiwaniu potrąconych zwierząt oraz myszy zamieszkujących przydrożne zarośla. Tam szuka norników zwyczajnych, które są najczęstszym jego pokarmem. Gdy dane siedlisko jest bardzo bogate w gryzonie może na nim żerować nawet kilkadziesiąt osobników. Dzięki temu eliminują one liczebność szkodliwej dla człowieka drobnej zwierzyny. Nie przekłada się to jednak na nadmierne rozmnażanie myszołowów w takim środowisku, co często jest mylnie w ten sposób tłumaczone. Trzeba pamiętać, że również je dotykają choroby i wypadki, a w ekosystemach w których występują ilość pokarmu przewyższa zdolności łowieckie drapieżników. Niszczenie gniazd przez człowieka lub celowe odstrzały nie są zatem uzasadnione. Głównymi naturalnymi zagrożeniami dla tych ptaków są kuny leśne, puchacze, orły przednie i jastrzębie
.

BIBLIOGRAFIA
Robert Jacek Dzwonkowski: Przyroda Polska. Warszawa: Mozajka, 2004. .
Pavel Vasak: Ptaki leśne. Warszawa: Delta, 1993. .
Klaus Richarz: Ptaki - Przewodnik. Warszawa: MUZA, 2009. .

#Gacek, wampir, ślepy lelek – czyli co wiemy o nietoperzach?
.
Ludzie różnie postrzegają nietoperze. Przez lata na ich temat stworzono wiele mitów. Czy to prawda, że wplątują się we włosy albo wysysają krew?
.
Nie, nietoperze nie wplątują się we włosy. Mit ten może pochodzić od historyjek opowiadanych młodym pannom, aby wieczorami potajemnie nie wymykały się na schadzki ;) Ssaki te posługują się echolokacją, dzięki której świetnie orientują się w otaczającej przestrzeni. Nasza głowa – niezależnie czy z bujną fryzurą czy też jej brakiem – jest dla nich dużą przeszkodą, którą są w stanie szybko wychwycić.
.
Ponadto polskie nietoperze NIE PIJĄ krwi. Na świecie są jednak gatunki, tzw. wampiry, które odżywiają się wyłącznie krwią innych zwierząt. Występują głównie w Ameryce Południowej, więc w naszej szerokości geograficznej jesteśmy bezpieczni. Warto również wiedzieć, że nietoperze nie są dla nas zagrożeniem, lecz jak każde zwierzę potrafią się bronić. Ugryzienie tych ssaków nie wyrządzi dużych obrażeń, ale należy unikać dotykania ich gołą ręką.
.
Jeśli nie wypijają krwi, to co jedzą nasze rodzime nietoperze?
.
W Polsce wszystkie gatunki nietoperzy są owadożerne, lecz na świecie możemy spotkać gatunki odżywiające się nektarem roślin, owocami, krwią a nawet rybami!
.

No i komarami… :)

Jeden nietoperz potrafi zjeść około 3000 komarów dziennie, a więc są to pożądani sąsiedzi. Wyobraźmy sobie jak ogromny wpływ na ilość komarów ma kolonia składająca się ze 100 osobników!
.
Więc są to pożyteczne zwierzęta.
.
Nietoperze regulują populacje owadów i często dzięki nim oszczędzamy miliony złotych, które wydalibyśmy na środki ochrony roślin. Ponadto nietoperze, mieszkające w innych rejonach świata i odżywiające się nektarem zapylają wiele gatunków roślin, przez co mogą być sprzymierzeńcami biznesu. Agawa, którą wykorzystuje się do produkcji tequili, jest zapylana właśnie jedynie przez nietoperze. Z kolei owocożerne gatunki przyczyniają się do odnowienia lasów tropikalnych
.

A dlaczego śpią zwisając głową w dół?
.
Każde zwierzę podczas swojego wypoczynku szuka bezpiecznej kryjówki. Nietoperze upodobały sobie miejsca trudno dostępne dla drapieżników np. wysokie stropy jaskiń. Ale dlaczego głową w dół? To proste! Przednie kończyny przekształcone są w skrzydła i służą do lotu aktywnego, a więc jedyną opcją zawiśnięcia jest złapanie się tylnymi łapkami. I o to cała tajemnica!
.

Jednak zanim zasną, udają się na wieczorne łowy. Może się zdarzyć, że taki nietoperz wleci nam do mieszkania. Co wtedy zrobić?
.
Jeśli nietoperz znajdzie się w naszym domu i lata po pomieszczeniu należy otworzyć okno, zgasić światło i dać mu chwilę spokoju na odnalezienie drogi. Jeśli nietoperz usiadł gdzieś na ścianie/firance/szafie możemy nałożyć na niego otwarte pudełko, podłożyć kartonik i tak zabezpieczonego wynieść na zewnątrz i wypuścić. Nie zapominajmy jednak by ubrać grube rękawice!
.
Czy poza sytuacją, o której mówimy powyżej, nietoperze są trudne do zauważenia? Czy można je samodzielnie obserwować lub nasłuchiwać?
.
Każdego wieczoru, pomijając okres zimowy, możemy wyjść na dwór w celu obserwacji tych pożytecznych ssaków. Nasłuchiwanie może nie być takie proste. Nietoperze wydają dźwięki na częstotliwości w granicach 16-120 kHz, natomiast ludzkie ucho jest w stanie usłyszeć dźwięki do 20 kHz. Te niższe odgłosy jesteśmy w stanie usłyszeć, jednak jest to tylko namiastka repertuaru dźwięków. Do nasłuchiwania nietoperzy potrzebujemy profesjonalnego sprzętu jakim jest detektor ultradźwiękowy, przetwarzający dźwięki wydawane przez nietoperze na takie, które jesteśmy w stanie usłyszeć, a nawet dzięki nim rozpoznać gatunek.
.

Czy można się zatem przyłączyć do Waszej Sekcji, aby móc zgłębić świat tych nocnych ssaków?
.
Bardzo serdecznie zachęcamy wszystkich, aby dołączyli do Sekcji Teriologicznej Koła Leśników, gdzie można dowiedzieć się więcej o życiu nietoperzy! W okresie zimowym prowadzimy monitoring tych zwierząt, a w lecie okazjonalne odłowy, co jest niebywałą szansą do zobaczenia nocnych ssaków z bliska. Najlepiej kontaktować się poprzez naszą stronę na FB: https://www.facebook.com/SekcjaTeriologicznaKolaLesnikowUp/
.
Zapraszamy!
.

Odpowiadali:
.
Wojciech Olma, Prezes Sekcji Teriologicznej KL UPP
.
Katarzyna Sycz, Wiceprezes Sekcji Teriologicznej KL UPP
.

Pytała:
.
Katarzyna Lesińska