Janusz Lewicki

Turkawka (Streptopelia turtur)
Nazywany/a też: turkawka zwyczajna

Turkawka to niewielki ptak z rodziny gołębiowatych. Wierzch ciała turkawki wraz ze skrzydłami jest rudobrunatny, pokryty czarnymi plamkami. Przednia strona szyi oraz pierś mają barwę jasnoczerwoną. Głowa oraz kark są szare, oczy otacza czerwona obwódka. Po bokach szyi znajduje się tzw. „kołnierzyk” ułożony z czarno – białych, prążkowanych piór. Młode osobniki nie mają wykształconego na szyi „kołnierzyka”. Turkawka posiada długi, smukły ogon z białym zakończeniem. Długość ciała tego niewielkiego gołębia wynosi ok. 27 cm, rozpiętość jego skrzydeł - ok. 50 cm, zaś masa ciała to zaledwie 100 – 250 g.
W Polsce turkawka nie występuje zbyt licznie, jest objęta ochroną gatunkową.
Biotop
Turkawka zasiedla łęgowe lasy, ich skraje, a także mniejsze skupiska krzewów. Spotkać ją można również w parkach oraz na terenach, gdzie uprawiane są winorośle. Gniazdo zakłada w ogrodach i sadach i jest ono umieszczone wśród gałęzi drzew oraz krzewów.
Lęgi
Turkawka przystępuje do godów już w marcu, ale samica składa jaja i wysiaduje je wraz z samcem w okresie od maja do lipca. Zwykle jaja są dwa, a czas wysiadywania trwa od 13 do 15 dni. Po tym okresie, oboje rodzice opiekują się młodymi jeszcze przez 18 dni. Pełną zdolność lotu potomstwo uzyskuje w wieku do 30 dni. Zdarza się, że przy sprzyjających warunkach, turkawka odbywa nawet 2 lęgi rocznie.

Czy wiesz, że...
Turkawka, dzięki smukłemu i długiemu ogonowi, jest gołębiem niezwykle szybkim oraz zwinnym w locie. Nazwa gatunkowa tego ptaka wzięła się od specyficznego, wydawanego przez niego odgłosu, brzmiącego jak „turr-turr”.

Lęgi
Turkawka przystępuje do godów już w marcu, ale samica składa jaja i wysiaduje je wraz z samcem w okresie od maja do lipca. Zwykle jaja są dwa, a czas wysiadywania trwa od 13 do 15 dni. Po tym okresie, oboje rodzice opiekują się młodymi jeszcze przez 18 dni. Pełną zdolność lotu potomstwo uzyskuje w wieku do 30 dni. Zdarza się, że przy sprzyjających warunkach, turkawka odbywa nawet 2 lęgi rocznie.
Pokarm
Turkawka znajduje pożywienie chodząc po ziemi. Spożywa owoce, nasionnasiona różnych chwastów, drzew iglastych, a także ziarna zbóż.

Lasy Państwowe
5 godz.
·
Zimą możemy spotkać w lesie prawdziwe skarby
Woda w niewielkich, leśnych strumieniach dalej się sączy pomimo silniejszych ostatnio mrozów. Obmywa liście, kamyczki czy jodłowe gałązki, a następnie zamarza, tworząc coś na kształt efemerycznych, leśnych bursztynów - niewielkich klejnotów, w których na czas trwania zimy uwięzione zostają elementy runa leśnego.
Ale trzeba się spieszyć! Pogoda jest kapryśna i równie szybko jak się pojawiły mogą również zniknąć. Prawdziwe wyzwanie tej zimy? Lodowy, leśny naszyjnik
Fot. D. Dziektarz
#leśnaciekawostka #lasybeztajemnic #zima #lód

Nadleśnictwo Przedborów, Lasy Państwowe
1 godz.
·
#LeszczynaPospolita #Corylusavellana #Orzeszkileszczynowe #Leszczynoweplacuszki #Dobrezlasu
Czas na leszczynę...
Zapraszamy do zgłębienia historii leszczynowych...
Według starożytnych Greków - Apollo miał odkupić od Hermesa wynaleziony przez niego flet, dając mu w zamian kij pasterski i dar wieszczenia. Kij ten, zwany kaduceuszem, był leszczynową różdżką, której dotknięcie miało pomóc ludziom ‍‍‍‍ wyrazić swoje myśli za pomocą zgrabnych słów. I tak Hermes został bogiem elokwencji...
W mitologii irlandzkiej pojawia się wzmianka o łososiu, który zjadł orzechy z wszystkich dziewięciu leszczyn rosnących wokół stawu zwanego źródłem mądrości i posiadł w ten sposób całą wiedzę świata.
Leszczyna to też drzewo mądrości w tradycji nordyckiej, gdzie jest świętym drzewem Thora oraz rzymskiej, poświęconej Merkuremu.
Natomiast w Anglii - wg XV-wiecznej "Księgi św. Albansa" - dzięki leszczynie można było uzyskać niewidzialność. By to osiągnąć, trzeba najeść się nasion paproci i wędrować‍‍ podpierając się leszczynowym kijem, na którym znajdowała się zielona leszczynowa gałązka.
Do końca XVII wieku w Europie używano rozwidlonego kija leszczynowego do wykrywania zarówno zakopanych skarbów, żył wodnych, rud metali, jak i do poszukiwania ciał pomordowanych, czy kryjówek złoczyńców.
Nasi słowiańscy przodkowie kultywowali leszczynę jako żywicielkę i drzewo opiekuńcze, które miało zażegnywać choroby. Być może przez to, że tak wcześnie zakwitała Albo dlatego, że nigdy nie uderzał w nią piorun
Jej kwitnące gałązki zatykano w drzwiach domostw - jako przeszkoda dla wszelkich złych duchów. W średniowieczu na Pomorzu do trumien sypano laskowe orzechy, aby zmarli mogli przekupić nimi złe moce. Natomiast za życia, miały chronić od bólu zębów.
W dawnej Polsce orzech darowany chłopakowi przez dziewczynę‍, miał go zniechęcić do dalszych zalotów.
W trakcie wigilii, jeśli kto trafi na zepsuty orzech laskowy, miał poważnie zachorować, a na pusty - szybko umrze.
Jest to roślina jednopienna, ale o kwiatach rozdzielnopłciowych. Kwiaty męskie zebrane są w długie kotki, natomiast żeńskie rozwijają się na krótkopędach, ukryte w pąkach. W czasie kwitnienia widoczne są tylko czerwone znamiona słupków, a kwitną zwykle w lutym, bądź marcu, dostarczając pyłku pszczołom wczesną wiosną.
Orzechy leszczynowe są pokarmem dla wiewiórek, orzesznic i dzików, a także ptaków, m.in. orzechówek, dzięciołów i sójek.
Twarde, ciężkie o czerwonawym odcieniu drewno dawniej służyło do wypalania węgla drzewnego używanego do produkcji prochu strzelniczego. Robiono z pędów wędki i laski. Gałązki leszczyny najlepiej nadają się na kije do pieczenia kiełbasy.
Orzechy laskowe poleca się rekonwalescentom, osobom znerwicowanym, czy pracującym umysłowo.
Mleczko wyciskane z orzechów laskowych może służyć jako środek przeciwkaszlowy, a wymieszane z pieprzem leczy łzawiące oczy i katar.
Kwiatostany męskie, które pojawią się za chwilę można wykorzystać do zrobienia leszczynowych placuszków...
Dobre z Lasu
Przepis znajdziecie w komentarzu pod postem.
Fot. M. Bruder, MN

Nadleśnictwo Przedborów, Lasy Państwowe
1 godz. ·
Kwiczoł - (Turdus pilaris) - zaliczany do rodziny drozdów
cały spód ciała gęsto plamkowany na beżowym tle
nad czarnym okiem jasna brew
pod intensywnie żółtym dziobem biała plamka
długość ciała 24-27 centymetrów, rozpiętość skrzydeł 39-43 centymetrów, waga 80-140 gram #jakkos
nie występuje u nich dymorfizm płciowy, książkowo samica jest większa od samca, jednak jak wiecie, jest to złudne, gdyż jak się nie ma porównania to trudno stwierdzić, czy to wypasiony samiec, czy wątła samica #wyglądajątaksamo
preferują tereny otwarte, łąki, pastwiska, często gniazdują na skrajach zadrzewień lub w parkach
w obawie przed drapieżnikami żyją w koloniach #wgrupiesiła
są aktywnymi, rzucającymi się w oczy i hałaśliwymi ptakami #niezdiagnozowaneADHD
nazwa pochodzi od odgłosów, które wydają te ptaki, na przykład podczas wzbijania do lotu #kwikwikwi, intensywnie wydają dźwięki również podczas nocnych wędrówek
wiosną i latem żywią się pędrakami, chrząszczami, zmiana pogody wymusza na nich zmianę upodobań żywieniowych, jesienią i zimą przestawiają się na pokarm roślinny.
Obserwujecie ten gatunek w pobliżu swoich domów?
Robert Kmieć

Lasy Państwowe
49 min ·
„Na dzień świętej Doroty, ma być śniegu nad płoty” 🌨
W Baligrodzie mają już ponoć dość „łopatowania”
Z kolei we Wronkach łopaty stanowią trwałe filary pajęczych sieci 🕸🕷
W linii prostej (+/-) 550 km
A jak Wasze płoty? Pod czy nad śniegiem?
Fot. Nadleśnictwo Baligród, Lasy Państwowe Marcin Scelina
Fot. Nadleśnictwo Wronki, Lasy Państwowe Marta Brzezicha
#DrogaPrzezLas #Śniegwlesie #Zimawlesie

Ośrodek Edukacji Przyrodniczo-Leśnej w Jeziorach Wysokich, Lasy Państwowe
1 godz.
·
Na Zachodzie kolorowo, choć w całej Polsce biało.
Ciśnienie podobno wysokie - tak donoszą Lubuscy Łowcy Burz.
Wieczorny spacer drogą przy lesie, z naszego ośrodka do domu, może to ciśnienie znacznie obniżyć. Czego i Państwu życzymy.
Zapraszamy ponownie od wtorku.
#zachód #drogadodomu
fot. I.M.

Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Pile, Lasy Państwowe
10 min ·
#czyż #ptasiaciekawostka
Czyż to ptak o drobnej sylwetce, który zachwyca charakterystycznym śpiewem.
Doskonale zamaskowane gniazdo ulokowane jest często w koronie świerka na znacznej wysokości. To dlatego czyża w okresie lęgowym trudno zauważyć.

Czyż żywi się przede wszystkim nasionami drzew, krzewów, a także bylin. Jednak w okresie lęgowym jedzą również owady (mszyce czy pająki). Zimą zagląda również do karmnika - przepada za nasionami słonecznika i siemienia lnianego.
Jest pięknie ubarwiony, prawda?
R.N.
fot. Marek Nowak

Kos - Turdus merula
Kos należy do rodziny drozdów (Turdidae), rzędu wróblowych (Passeriformes) i podrzędu śpiewających (Oscines). Kosy w kilku podgatunkach zasiedlają niemal całą Europę, z wyjątkiem północnych i wschodnich krańców, a także spory obszar Azji południowo-wschodniej oraz Afryki północnozachodniej. Gatunek ten sztucznie osiedlono w Australii i Nowej Zelandii, oraz na Tasmanii i innych wyspach. Ptaki te żyją w lasach z bujnym podszytem, w ogrodach, parkach miejskich i na skwerach, a także wśród pól porośniętych wysokimi zaroślami. Populacje miejskie są osiadłe, inne zimują na wybrzeżach Morza Śródziemnego. Kosy azjatyckie zimują nieco na południe od lęgowisk. W Polsce jest to pospolity mieszkaniec lasów, parków i ogrodów, a także - nielicznie - lasów podmokłych. W górach występuje do górnej granicy lasu. na początku ubiegłego stulecia kosy były mieszkańcami głównie cienistych, wilgotnych lasów. Żerowały na dnie lasu, rzadko pokazując się na polanach. Obecnie stały się ptakami w znacznym stopniu synantropijnymi, tzn. żyjącymi w pobliżu człowieka. Wzrost ich liczebności w Polsce zaznaczył się od lat trzydziestych dwudziestego wieku. Od tego czasu ptaki zaczęły osiedlać się w miejskich parkach. Ponadto zaprzestano odławiania kosów w celach konsumbcyjnych, co jeszcze do niedawna czyniono na Mazurach. W wielu państwach południowej Europy kos jest ptakiem łownym. W Polsce gatunek ten podlega ścisłej ochronie.

Długość jego ciała wynosi 25-27 cm, rozpiętość skrzydeł 34-40 cm, a masa - 80-140 g. U tego gatunku występuje dymorfizm płciowy w ubarwieniu. Dorosły samiec jest cały czarny, z charakterystycznym żółtym dziobem oraz cytrynowo żółtą obrączką wokół oka. Samica jest czarniawobrązowa, a jej dziób nie jest żółty, lecz brązowawy. Ponadto u samicy brak jaskrawej obwódki oka, a na jaśniejszej piersi są widoczne niezbyt wyraźne plamki. Młode samce są ciemnobrązowe, podobne do samic. Początkowo ciemny dziób młodych samców po kilku miesiącach żółknie i pojawia się obwódka wokół oka. U obu płci nogi są ciemnobrązowe. Kosy mają długie ogony, które w chwilach zdenerwowania charakterystycznie zadzierają do góry.

Kosy są raczej samotnikami, i nie tworzą stad. Pożywienia szukają głównie na ziemi. Kosy, podobnie jak inne drozdy, są specjalistami w polowaniu na dżdżownice, które znajdują w trawie. Mocowanie się z dżdżownicą, którą starają się wyciągnąć z jej korytarza, może trwać nawet kilka minut. Przeważnie jednak próby te kończą się wyciągnięciem całej lub w najgorszym razie urwaniem kawałka dżdżownicy. Ptaki te zjadają także owady i ich larwy, pajęczaki, ślimaki i inne bezkręgowce, a jesienią i zimą - owoce z drzew i krzewów. Kiedy na przykład kos znajdzie pędy winorośli, na których są jeszcze winogrona albo jakiś inny krzew z owocami, potrafi zaciekle bronić tej spiżarni przed innymi amatorami owoców. Ptaki te zasłużyły sobie również na złą sławę u ogrodników, gdyż w czasie dojrzewania owoców chętnie zjadają truskawki i czereśnie. W poszukiwaniu owadów kosy penetrują trawniki i przegrzebują ściółkę pod drzewami. Chodząc po lesie można niekiedy usłyszeć tajemnicze szelesty w ściółce leśnej. Prawdopodobnie są to żerujące kosy. Na trawnikach kosy polują często w towarzystwie szpaków (Sturnus vulgaris). Podczas gdy szpaki chodzą kaczkowatym, kołyszącym się krokiem, kosy przemieszczają się skacząc. Jedne i drugie rozgrzebują ziemię w poszukiwaniu zdobyczy, ale kosy często tę czynność poprzedzają wsłuchiwaniem się w ziemię z charakterystycznie przekrzywioną głową. Dzięki znakomitemu słuchowi potrafią pod ziemią zlokalizować dżdżownicę. Zimujące u nas kosy przylatują do karmników, gdzie powinny znaleźć jabłka i gruszki, ewentualnie mrożone lub suszone owoce jarzębiny, głogu, kaliny, czarnego bzu, derenia czy aronii.

Wśród kosów wyodrębniły się dwie populacje - populacja miejska i leśna, które różnią się zwyczajami. Kosy miejskie są osiadłe, a leśne - odlatują na zimę nad Morze Śródziemne. Kosy miejskie przystępują do lęgów wcześniej niż kosy leśne i wcześniej zaczynają śpiewać. Zarówno u kosów miejskich jak i leśnych dochodzi do częstych walk między rywalami, ponieważ kosy nie tolerują żadnego innego kosa na swoim terytorium. Jednak u kosów leśnych do walk dochodzi rzadziej, ponieważ ich terytoria są większe niż w miastach i rzadziej dochodzi do spotkań między ptakami. Niektórzy autorzy donoszą, że samce tak bardzo zapamiętują się w walce, że można je wtedy schwytać gołymi rękami. Zdarza się podobno, że jastrząb (Accipiter gentilis) porywa oba walczące ptaki. W miastach można spotkać częściowe lub całkowite albinosy, to jest ptaki z białymi partiami upierzenia. Całkowite albinosy są całe białe i mają czerwone oczy. Takie formy w środowisku leśnym nie mogłyby żyć, ponieważ za bardzo rzucałyby się w oczy drapieżnikom. Wśród miejskich kosów występują osobniki o nietypowych zachowaniach. Mianowicie zdarzają się samce, które wcale nie śpiewają, lub takie, które nie biorą udziału w opiece nad potomstwem. Zdarza się też czasem, że ptaki próbują wysiadywać jaja w zimie.

Kosy wyprowadzają 2 lub 3 lęgi w roku. Gnieżdżą się nisko nad ziemią, a ponieważ nie są dziuplakami, więc nie korzystają z budek lęgowych. Kosy leśne zakładają gniazda w krzewach lub na niskich drzewach, w pobliżu pnia. Gnieżdżą się też w półdziuplach, to jest w dziuplach o dużym otworze wlotowym. Kosy miejskie potrafią założyć gniazdo w załomie muru, na werandzie, między skrzynkami balkonowymi lub pod dachem domku letniskowego. Gniazdo jest czarką uwitą z patyczków, mchu i trawy, środek wylepiony jest ziemią i wyścielony trawą. W gniazdach kosów miejskich, oprócz naturalnych materiałów, można znaleźć przeróżne śmieci, na przykład sznurki, druty, kawałki folii i papier. Kosy miejskie potrafią zakładać gniazda, znosić jaja i wychowywać młode dwa razy w tym samym miejscu, czego kosy leśne nie robią. Dzieje się tak dlatego, że zmiana takiego miejsca lęgowego przez kosa leśnego zwiększa szansę na uratowanie potomstwa przed atakiem drapieżników, czego kos miejski nie musi się tak bardzo obawiać. Ale jest też inny powód. Kosy miejskie mają znacznie mniej półdziupli, złamanych pni lub odpowiednio gęstych krzewów, w których mogłyby założyć bezpieczne gniazdo. Po prostu nie mają wyboru i muszą wyprowadzać lęgi 2 razy w tym samym miejscu.

Kosy miejskie przystępują do lęgów wcześniej od leśnych, czasem już pod koniec marca. Zwykle jednak pierwsze jaja składane są na początku kwietnia. W pierwszym lęgu jest zwykle 5 lub 6 zielonkawych jaj z rdzawymi plamkami. W lęgach następnych i powtarzanych jaj jest mniej - 4 lub 5. Budową gniazda i trwającym dwa tygodnie wysiadywaniem jaj zajmuje się samica. Średnio co godzinę pojawia się przy niej samiec. Wtedy jego partnerka może na chwilę zejść z gniazda, rozprostować kości, wypróżnić się i zdobyć coś do jedzenia. Samiec zaczyna brać czynny udział w życiu rodzinnym dopiero po wykluciu się piskląt. Karmi je do uzyskania samodzielności, czyli około trzech tygodni od wyjścia z gniazda. Wyklute pisklęta karmią początkowo obydwoje rodzice, ale potem samica porzuca partnera dla innego samca.

Wskutek drapieżnictwa kun, kotów i ptaków drapieżnych śmiertelność wśród piskląt jest wysoka. Wysoka jest też śmiertelność wśród dorosłych ptaków, przy czym ginie więcej samic niż samców. Samice często giną podczas inkubacji jaj. Kosy mogą dożywać wieku dziesięciu lat, ale zwykle żyją krócej.

Śpiew kosa jest zadziwiająco skomplikowany. Wykorzystywane są tu różne techniki wokalne, takie jak budowanie fragmentów melodycznych z czystych, fletowych tonów, wplatanie do piosenek dźwięków niemuzycznych, stosowanie sylab z różnorodną wibracją, posługiwanie się sylabami dwudźwiękowymi, to znaczy z różnymi współbrzmieniami harmonicznymi i wreszcie sprawne przechodzenie od dźwięków niskich do wysokich i odwrotnie. Warto dodać, że kos potrafi zmieniać barwę dźwięku, a większość sylab w jego śpiewie jest w różnorodny sposób modulowana, to znaczy, że dźwięki zmieniają wysokość w czasie trwania. Do swoich piosenek ptaki chętnie wplatają dźwięki zasłyszane w otoczeniu. Kolejne nagranie zawiera 3 piosenki pewnego kosa. Warto zwrócić uwagę na końcówkę drugiej piosenki. Znajduje się tam pięciodźwiękowy fragment, zagwizdany, czy może zagrany jakgdyby na innym instrumencie. Dźwięki tworzące tę melodię nie są modulowane, to jest, mają stałą wysokość i nie wibrują. Żeby łatwiej było usłyszeć tę melodyjkę, druga część nagrania jest zwolniona i obniżona. A oto jedna piosenka kosa, której początek jest dość melodyjny, jednak melodia jest znacznie mniej czysto zagwizdana niż w przykładzie poprzednim. Tak jak w poprzednim przykładzie druga część nagrania jest zwolniona i obniżona. W kolejnym nagraniu warto zwrócić uwagę na końcówkę trzeciej piosenki, ponieważ kos naśladuje tam głos śpiewającej bogatki. Oprócz śpiewu kos odzywa się też innymi głosami. Tak odzywa się zdenerwowany kos, a oto inne odgłosy wydawane przez kosa.