Janusz Lewicki

"Goście w czerwonych berecikach". Reporterka 24 spotyka dzięcioły na całym świecie. W warszawskim ogrodzie, na drzewie wśród wiosennych pąków, a nawet na palmie. Dzięcioły nie mają tajemnic przed panią Wandą, Reporterką 24, która uwielbia obserwować te ptaki i spotkała je w wielu krajach podczas swoich podróży. "Gości w czerwonych berecikach" uwiecznia na zdjęciach, a urocze fotografie przysłała także na Kontakt 24.
- Mimo złej pogody warto szukać jej walorów - napisała do Kontaktu 24 pani Wanda z Warszawy. W pochmurny dzień w ogrodzie czekała na nią wielobarwna niespodzianka. - Ubrany w kolorowe fatałaszki dzięcioł był na tyle cierpliwy, że poczekał aż znajdę aparat i zrobię mu zdjęcia - komentuje galerię, którą przysłała do redakcji.
.

Ogród, w którym spotkała sympatycznego ptaka, nazywa swoim sposobem na życie. - Wstaję rano i jeśli warunki na to pozwalają, grzebię w ogródku - tłumaczy autorka zdjęć. Tego dnia, jak zwykle, wyjrzała przez okno, aby sprawdzić jaka jest pogoda. Aparat ma zawsze pod ręką i nie musi się długo zastanawiać nad zrobieniem fotografii.

( 1 )
Sikorki to bez wątpienia, po wróblach jedne z najlepiej rozpoznawalnych małych ptaków śpiewających. Ładne, kolorowe, mało płochliwe, stanowią wdzięczny obiekt obserwacji, zwłaszcza jeśli lubimy je dokarmiać. Sikorki bardzo chętnie przylatują do naszych karmników. Możemy wówczas z bliska przyjrzeć się ich różnorodności i nauczyć się wielu cech morfologicznych, odróżniających nie tylko poszczególne gatunki ale i płeć. Swoją przygodę z ptakami warto zacząć właśnie od nich. Obserwacje przy karmniku to bowiem również doskonała okazja by podpatrzeć różne zachowania ptaków. O sikorkach mówi już dziecko w przedszkolu, a każdy rodzić wie, że do dokarmiania tych sympatycznych ptaków nadają się nie tylko ziarna słonecznika ale i słonina.
Przyznam się Wam, że obserwacje sikor należą do moich ulubionych. Może wynika to właśnie z tej niesamowitej różnorodności gatunków, barw i małej płochliwości tych ptaków. O ich specyficznych zachowaniach jednak powiemy sobie w kolejnej odsłonie, dziś natomiast spróbujemy nauczyć się kilku podstawowych cech odróżniających 6 rodzimych gatunków. Pokusimy się również o cechy diagnostyczne samic i samców oraz osobników młodych.
Leśni kuzyni
Zdecydowanie najczęściej spotykamy się z dwoma gatunkami, które są stosunkowo mało płochliwe i często nam towarzyszą, nie tylko w parkach i ogrodach ale i dużych miastach. Szczególnie licznie pojawiają się w okresie zimowym, kiedy to małe koczujące stadka masowo odwiedzają nasze karmniki. Równie chętnie zajmują budki lęgowe na naszych działkach. Mowa o sikorce bogatce oraz modraszce. Czasami, jeśli dopisze nam szczęście ujrzymy również sikorę ubogą. Pozostałe trzy gatunki związane są już wyłącznie z lasami i nie spotkamy ich w środowisku miejskim. To sikora sosnówka, czubatka i czarnogłówka. Zdecydowanie możemy nazwać je sikorami leśnymi.
Na bogato
Największą sikorą jest, mierząca do 15 cm, sikora bogatka (Parus major). Jej identyfikacja nie powinna nam przysporzyć większych trudności. Intensywnie żółty spód z czarnym pasem biegnącym przez środek, tzw. krawatem oraz lśniąco czarna głowa z dużymi białymi policzkami to jej cechy rozpoznawcze.
W przypadku sikor warto również zwrócić uwagę na ubarwienie wierzchu. Bogatka posiada charakterystyczny biały pasek pokrywowy (na dużych pokrywach naskrzydłowych) wyraźnie kontrastujący z niebieskoszarym skrzydłem i szarozielonym grzbietem.
W przypadku tego gatunku dość łatwo odróżnić obie płcie. Cechą diagnostyczną jest wspomniany wcześniej krawat i brzuch. Jeśli zobaczycie bogatkę, która krawat ma szeroki, przechodzący przez cały spód i rozlewający się na środku brzucha w czarną plamę, to będzie to samiec. Samiczka krawat ma wąski, często wręcz zanikający w połowie brzucha. Jest przy tym bledsza w porównaniu z soczysto żółtym brzuchem samca. Młode osobniki najlepiej rozpoznać po tym, iż mają matową czapeczkę i żółty policzek, bez zamkniętego czarnego obramowania.
Bogatka wyróżnia się na tle swoich kuzynów i nie posiada swojego bliskiego sobowtóra. Jedynym gatunkiem nieco zbliżonym wyglądam, a to przez podobną czarną głowę z białym policzkiem, jest sikora sosnówka (Periparus ater). Sosnówka to nasz najmniejszy przedstawiciel rodziny sikorek (wielkość do 11,5 cm).
Sikora ta zamieszkuje bory, najchętniej z wysokimi świerkami, dlatego, by ją spotkać musimy się wybrać na spacer do lasu. Najlepsza cecha odróżniająca obydwa gatunki znajduje się z tyłu głowy sosnówki. To owalna biała plama na karku, której próżno szukać u bogatki (cała głowa czarna). Drugą rzucającą się w oczy różnicą jest szaropłowy spód bez czarnego krawata.
Sosnówka skrywa jeszcze jedną tajną broń. W momencie zaniepokojenia stroszy malutki czubek na głowie, przypominający wręcz kolec. Prócz niej tylko sikora czubatka posiada taki twór, jednak jest on dużo większy i zawsze widoczny. Gdy będziemy mieli okazję obserwować bogatkę i sosnówkę blisko siebie zwróćcie również uwagę, że sosnówka ma większą głowę i wydatniejszy kark, który zlewa się z grzbietem.
Ogólnie sprawia wrażenie szarej. Ołowianoszary grzbiet nie kontrastuje tak mocno z białym paskiem pokrywowym. Dodatkowo sosnówka posiada drugi mniejszy, biały pas na średnich pokrywach naskrzydłowych.
Modre berety
Wiemy już jak odróżnić bogatkę od sosnówki zatem przyszła pora na przedstawienie ostatniego z barwnych przedstawicieli sikorek. Celowo piszę barwnych, gdyż czubatka, czarnogłówka i uboga nie posiadają w swoich szatach niebieskich, żółtych czy zielonych kolorów a ich wygląd jest raczej szaropłowy. Najbarwniejszymi przedstawicielami rodziny są zdecydowanie bogatka i modraszka (Cyanistes caeruleus).
Modraszki nie da się pomylić z innym gatunkiem. Wielkością zbliżona jest do poznanej wcześniej sosnówki będąc od niej tylko nieznacznie większa (do 12 cm). Znamienny rysunek głowy składa się z unikalnego czarnego paskaprzechodzącego od dzioba przez oko aż na kark oraz błękitnej czapeczki na białej głowie. Spód jest równie charakterystyczny, jaskrawo żółty z szaroczarnym podłużnym paskiem na brzuchu. Pasek nie dochodzi jednak do głowy, zaczyna się właściwie pod piersią, zatem w żadnym wypadku nie można pomylić go z krawatem bogatki.
Modraszka jest moim zdaniem najpiękniej ubarwioną sikorką. Jak sama nazwa nam wskazuje w jej ubarwieniu dominują kolory błękitne i modre. Prócz błękitnej głowy skrzydła modraszki (lotki, pokrywy) są również w odcieniach błękitu. Cecha odróżniająca obie płcie również związana jest z barwą niebieską. Czapeczka, zwane potocznie u sikory modraszki „berecikiem” jest jaskrawoniebieskia u samców i matowoniebieskia u samic. Natomiast u młodych osobników czapeczka jest całkowicie matowa, pozbawiona wyraźnego błękitnego zabarwienia. Podobnie jak w przypadku sikory bogatki tak u modraszki młode ptaki można odróżnić po żółtym policzku, który nie jest do końca zamknięty czarną przepaską. Również typowy biały pasek na dużych pokrywach u osobników dorosłych w przypadku młodych ptaków ma odcień żółtawy. Zachowanie modraszki jest również bardzo charakterystyczne – żwawe, a podczas żerowania często zwisa z gałązek do góry nogami.
Zachęcam Was serdecznie do zapoznania się z kolejną odsłoną, w której podejmiemy trudną próbę rozróżnienia sikory ubogiej i czarnogłówki oraz poznamy jedyną europejską sikorę mającą w pełni wykształcony czub, czyli czubatkę.
Rafał
rafal@erys.pl
Fotografie: ANTONI KASPRZAK; Tytułowe: RŚ
.
( 2 )
.
Cześć! Z samego rana, gdy jeszcze nasze głowy są „świeże” i chłonne wiedzy bierzemy się z zapałem za temat trudny. W rodzinie sikorek mamy bowiem takie dwa rodzynki, które spędzają sen z powiem nawet starym ornitologicznym wyjadaczom. To gatunki bliźniacze: sikora uboga i sikora czarnogłówka.
Bliźniaki są naprawdę trudne do odróżnienia a sprawę komplikuje szereg form pośrednich, zwłaszcza kumulujących się w Europie Środkowej. Prócz bowiem nominatywnych gatunków Poecile palustris (uboga) i Poecile montanus (czarnogłówka) wyróżniamy podgatunki z Wysp Brytyjskich (dresseri – uboga, kleinschmidti – czarnogłówka) oraz ze Skandynawii, Europy Wschodniej i Rosji (loennbergi, borealis – czarnogłówka). W naszym zestawieniu skupimy się jednak na cechach diagnostycznych gatunków krajowych.
Miejsce spotkania
Zanim zaczniemy analizę napotkanego osobnika sikory ubogiej bądź czarnogłówki, myślę, że warto zwrócić uwagę również na miejsce, w którym przyszło nam się zmierzyć z bliźniakami. Sikora uboga jest bowiem gatunkiem mało płochliwym, który możemy spotkać spacerując po parkach czy w naszych ogrodach. A zimą, wspólnie z sikorą bogatką i modraszką jest częstym gościem przy karmnikach. Inaczej jest w przypadku czarnogłówki. To gatunek typowo leśny (podobnie jak sosnówka i czubatka) i rzadko odwiedza miejskie skwery. Również do karmników przylatuje niechętnie. W środowisku naturalnym możemy ją spotkać przede wszystkim w borach iglastych, zwłaszcza w górach. Natomiast z obydwoma gatunkami jednocześnie możemy mieć do czynienia w lasach mieszanych, zwłaszcza w terenie podmokłym, nadrzecznym, z dużą ilością brzozy, olchy i wierzby. Dla bliźniaków ważne jest ponadto bogactwo starych drzew, zwłaszcza martwych i zamierających. Zatem już samo miejsce spotkania może nas bardzo wstępnie ukierunkować co do gatunku. Pozostaje zatem potwierdzenie naszych przypuszczeń. Na co zwrócić uwagę?
Z pomocą…śliniak
Wielkościowo nasze sikory są niemal identyczne (do 13 cm). Najważniejszą cechą odróżniającą sikorę ubogą od czarnogłówki jest brak w ubarwieniu wyraźnego rozjaśnienia na lotkach II rzędu. Przez co grzbiet, lotki i pokrywy wydają się być jednolicie szarobrązowe. Sikory ubogie z północy Europy, w porównaniu do osobników z zachodu i centrum kontynentu mają ponadto wierzch bardziej brązowy i nieco ciemniejszy spód.
Jeśli tylko spotkamy osobnika typowej formy barwnej całkiem niezłą cechą różnicującą jest śliniak, czyli ciemna plama po dziobem. W przypadku sikory ubogiej śliniak jest mały i ma kształt mniej regularnego prostokąta, u czarnogłówki z kolei jest zwykle większy i rozszerza się u dołu w kształt trójkąta równoramiennego. Można doszukać się również pewnych różnić w policzkach. U czarnogłówki boki głowy są zwykle bielsze gdyż cały policzek jest biały, natomiast u ubogiej policzek jest brązowo przyciemniany. Czapeczka u obu gatunków różni się bardzo subtelnie. U ubogiej jest ona lśniąco czarna, u czarnogłówki zaś matowoczarna i zachodzi również dalej na kark.
Gdybyśmy porównywali obydwa gatunki obok siebie, z pewnością zauważycie, że głowa czarnogłówki jest masywniejsza i sprawia wrażenie „karczystej”. Nie ma natomiast widocznych różnic związanych z płcią czy wiekiem.
Zdecydowanie obydwa gatunki najlepiej odróżnia się po głosie. U ubogiej to wybuchowe, kichające „piczej” oraz powtarzanie jednej głośnej sylaby „cziup”. U czarnogłówki to bardzo charakterystyczne krótkie dwa dźwięki po których następuję seria niższych i ochrypłych, przypominających „zi zi taah taah taah”. Oczywiście obydwa gatunki mają kilka podstawowych piosenek, tudzież linii melodycznych, dlatego przed wyjściem w teren warto się z nimi osłuchać.
Królowa z koroną
Po trudnej sztuce rozpoznawania bliźniaków przyszła pora na sikorkę tak charakterystyczną, że specjalnie przedstawiać jej nie trzeba. Jednak ze względu na „leśny tryb życia” nie każdy o niej wie. Przyznam się Wam, że sam widziałem ją zaledwie parę razy w życiu a przecież las obcy mi nie jest.
Mowa o sikorze czubatce (Lophophanes cristatus), jedynej europejskiej sikorce mającej w pełni wykształcony czub. A czub rzeczywiście jest imponujący i zawsze mniej lub bardziej widoczny, w zależności od stopnia nastroszenia. Gdy jest całkowicie postawiony, przez swój charakterystyczny, szpiczasty trójkątny kształtprzypomina mi nakrycia głowy rycerstwa. Taki właśnie średniowieczny szyszak zdobi głowę czubatki. Jest on pokryty wyraźnym czarno-białym rysunkiem. Wojennego wyrazu dodaje czarna, cienka przepaska biegnąca przez oko i zawracająca na policzku w kształt podkowy lub przewróconej litery „V”. Szata sikory czubatki jest płowo-brązowa. U osobników z populacji południowo i zachodnio europejskich barwa jest bardziej cieplejsza a po bokach ciała przechodzi w rdzawobrązowy odcień. Podobnie jak w przypadku czarnogłówki nie ma zmienności w obrębie płci i wieku.
Czubatka jest małą sikorą (do 12 cm) zamieszkującą głównie starsze bory iglaste. Podobnie jak jej większa kuzynka, czarnogłówka, rzadko odwiedza karmniki.
Kompendium wiedzy
I tak, mocnym akcentem w postaci czubatki zakończyliśmy nasze zestawienie cech diagnostycznych. Nauczyliśmy się rozpoznawania 6 gatunków sikor, występujących w naszych lasach, parkach, ogrodach i miejskich zielonych skwerach. W kolejnych dwóch odsłonach cyklu o sikorkach zajmiemy się głównie ciekawostkami z życia tych sympatycznych ptaków. Serdecznie zachęcam do lektury.
Rafał
rafal@erys.pl
fot. ANTONI KASPRZAK

Zespół Szkół Leśnych w Rogozińcu

·
Akcja mobilizacja
.
Czy wiecie, że nasz polski dąb może zostać europejskim drzewem roku 2022?
Oto Dąb Dunin
GATUNEK: DĄB SZYPUŁKOWY (QUERCUS ROBUR L.)
WIEK: 400 LAT
REGION: PRZYBUDKI, GMINA NAREW, WOJ. PODLASKIE, POLSKA
Strażnik Puszczy Białowieskiej
Dąb stoi na skraju Puszczy Białowieskiej, jednego z najbardziej znanych lasów niżowych nie tylko w Polsce, ale i w Europie. Od wieków otaczany jest szczególnym szacunkiem i podziwem przez miejscową ludność, ale także rzesze turystów odwiedzających ten region Polski, nazywany często Europejską Krainą Żubra. Jest inspiracją dla wielu artystów. Zachwyca o każdej porze roku - w okresie pełnej wegetacji, ale także wtedy, gdy prezentuje swoje bezlistne, tajemniczo powyginane konary.
Zachęcamy do oddania głosu na stronie:
https://www.treeoftheyear.org/vote
.
My już głosowaliśmy, teraz czas na Was

#Kraska ......„Krasko, krasko, czemu nam uciekasz!?” Widocznie temu gatunkowi nie jest pisane życie na polskich ziemiach. Pozostaje pytanie dlaczego? Kraska należy do ptaków ciepłolubnych. Blisko spokrewniony z nią dudek ma się coraz lepiej, żołna także, a kraska jakoś nie może tutaj rozgościć. Obecnie pozostało kilkanaście par tych ptaków i być może ich by już nie było, gdyby nie miłośnicy kraski. Czy regres polskiej populacji kraski jest do zatrzymania?
.
Kraska - afrykański tubylec
Kraska (Coracias garrullus) to średniej wielkości ptak, dorastający do około 35 cm długości. Jest jedynym przedstawicielem swojej rodziny na kontynencie europejskim. Ptak ten zwraca na siebie uwagę przede wszystkim jaskrawym, seledynowo-niebieskim upierzeniem wymieszanym z ceglastobrązowym ubarwieniem pokryw skrzydłowych oraz czarnymi lotkami. Brak wyraźnych różnic pomiędzy samcem a samicą, zwłaszcza jeśli chodzi o upierzenie. Uważniejsi obserwatorzy jednak zauważą, że samiec jest nieco większy od samicy, bardziej masywny i krępy. Ich masa ciała mieści się w przedziale 140 – 200 gramów, tym samym wielkością przypomina sójkę, a w locie jest podobna do innych ptaków krukowatych. Dziób masywny, duży osadzony na seledynowej głowie, stanowi narzędzie do polowania. Kraska lubi przysiadać na najwyższym punkcie w okolicy, najczęściej są to słupki z ogrodzenia łąk i pól, na których przebywa dość długo wypatrując swoich ofiar, a są nimi owady prostoskrzydłe, pająki, dżdżownice, gady, płazy, drobne ssaki lub ich oseski. Niewielki procent jadłospisu stanowią owoce, które są uzupełnieniem powyższego menu.
.
Młodociane osobniki przypominają nieco dorosłe, ale różnią się od nich mniej kontrastowym a bardziej pastelowym upierzeniem. Kraski wracają ze swoich zimowisk położonych w Afryce poniżej Sahary pod koniec kwietnia lub na początku maja i przebywają tutaj do września. W ciągu tych zaledwie 5 miesięcy zakładają gniazda w dziuplach, najczęściej po dzięciole czarnym, bo tylko takie odpowiadają swoją wielkością lub w budkach o specjalnych rozmiarach, gdzie następnie składają jaja. Samo gniazdo nie jest jakąś szczególną budowlą. Jeżeli w danej budce lub dziupli wcześniej mieszkał ktoś inny, wówczas kraski wykorzystują z powodzeniem zbudowaną przez niego pielesz. Samica składa 4 – 5 białych, błyszczących jaj, które wysiaduje przez następne 17 – 19 dni. Opieka nad lęgiem to jej główne zadanie, natomiast samiec zajmuje się stroną logistyczną. To on w tym czasie dostarcza jej pokarm i od czasu do czasu ją zastępuje. Po wylęgu pisklęta spędzają jeszcze następne 4 tygodnie w gnieździe, a później opuszczają je, jednak nadal znajdują się pod opieką rodziców. Trwa to około 3 – 4 tygodni. Wtedy rodzice dokarmiają pisklęta, a te zaczynają się powoli usamodzielniać, by we wrześniu wraz z pozostałymi ptakami odlecieć na zimowiska aż za równik. Zasięg występowania gatunku rozciąga się od południowej Europy przez Hiszpanię, Węgry, Rumunię, Ukrainę oraz europejską część Rosji, aż po kraje bliskiego Wschodu tj. Iran, Irak, Turkmenistan oraz Kaszmir na północy Indii i zachodnią część północnej Afryki. W Polsce jeszcze na początku XX wieku była rozprzestrzeniona na terenie całego kraju, chociaż zawsze liczniej występowała na wschód od Wisły. Powoli, acz sukcesywnie zaczęła ustępować z naszych ziem w drugiej połowie poprzedniego stulecia. Coraz rzadziej można było ją spotkać na zachodnich krańcach Polski, a ostatnie potwierdzone stanowisko na Ziemi Łódzkiej odnotowano w roku 1994 w okolicach Brzustowa k/Tomaszowa Mazowieckiego. Obecnie populacja kraski liczy w granicach 25 – 28 par lęgowych.
.
Czy jeszcze do nas wrócisz krasko?
Ornitolodzy od lat zadają sobie to pytanie i próbują działać, żeby zachować kraskę w Polsce. Trendy populacyjne nie pozostawiają złudzeń. Przyczyny też są poznane, jednak mimo podjętego przez naukowców trudu, jedynie udaje się lekko wyhamować nieunikniony proces – całkowitego opuszczenia Polski przez ten gatunek. Prześledźmy jednak cały ten cykl od początku.
Gdzie kraska gniazduje? Lubi środowiska mozaikowate, gdzie pośród niewielkich kompleksów leśnych, alei przydrożnych, śródpolnych zadrzewień znajdują się ekstensywnie użytkowane pola, łąki, ugory oraz odpowiedniej wielkości drzewa, w których można założyć gniazdo. Na Śląsku po raz ostatni obecność pary lęgowej zanotowano w roku 1982, w Wielkopolsce w roku 1990, natomiast na Pomorzu w latach 1994 – 1995. Na Mazowszu jej populacja w latach ’80 liczyła nieco ponad 200 par lęgowych, a Małopolskę zamieszkiwało 50 – 80 par. Od tego czasu stopniowo z większym lub mniejszym nasileniem populacja kurczyła się. W latach 1987-1992 szacowano, że w Polsce żyje około 380 par krasek, później w 1995 mówiono o 200, natomiast pod koniec ubiegłego stulecia doliczono się zaledwie 112 czynnych stanowisk zajętych przez pary lęgowe. W XXI wieku negatywny trend dalej się utrzymywał. Podkarpacie zamieszkiwało maksymalnie 35 par w okresie pomiędzy 2002 a 2008 rokiem, natomiast cała krajowa populacja w 2006 liczyła 60 – 75 par, by w roku 2015 oszacować wielkość populacji na wyżej wspomniane już 25 – 28 par gnieżdżących się przede wszystkim na Kurpiach oraz ziemi sandomierskiej.
.
Czy jeszcze do nas wrócisz krasko?
Ornitolodzy od lat zadają sobie to pytanie i próbują działać, żeby zachować kraskę w Polsce. Trendy populacyjne nie pozostawiają złudzeń. Przyczyny też są poznane, jednak mimo podjętego przez naukowców trudu, jedynie udaje się lekko wyhamować nieunikniony proces – całkowitego opuszczenia Polski przez ten gatunek. Prześledźmy jednak cały ten cykl od początku.
Gdzie kraska gniazduje? Lubi środowiska mozaikowate, gdzie pośród niewielkich kompleksów leśnych, alei przydrożnych, śródpolnych zadrzewień znajdują się ekstensywnie użytkowane pola, łąki, ugory oraz odpowiedniej wielkości drzewa, w których można założyć gniazdo. Na Śląsku po raz ostatni obecność pary lęgowej zanotowano w roku 1982, w Wielkopolsce w roku 1990, natomiast na Pomorzu w latach 1994 – 1995. Na Mazowszu jej populacja w latach ’80 liczyła nieco ponad 200 par lęgowych, a Małopolskę zamieszkiwało 50 – 80 par. Od tego czasu stopniowo z większym lub mniejszym nasileniem populacja kurczyła się. W latach 1987-1992 szacowano, że w Polsce żyje około 380 par krasek, później w 1995 mówiono o 200, natomiast pod koniec ubiegłego stulecia doliczono się zaledwie 112 czynnych stanowisk zajętych przez pary lęgowe. W XXI wieku negatywny trend dalej się utrzymywał. Podkarpacie zamieszkiwało maksymalnie 35 par w okresie pomiędzy 2002 a 2008 rokiem, natomiast cała krajowa populacja w 2006 liczyła 60 – 75 par, by w roku 2015 oszacować wielkość populacji na wyżej wspomniane już 25 – 28 par gnieżdżących się przede wszystkim na Kurpiach oraz ziemi sandomierskiej.

Dziecięca Psychologia
·
Mały krok do przodu to także krok do przodu.
Bez względu na to jak małe są te kroki, ważne, że przesuwamy się w kierunku, na którym nam zależy.
"Małe kroki" towarzyszą mi w pracy bardzo często, w wielu obszarach.
Szczególną rolę odgrywają w procesie pracy z zaburzeniami lękowymi, gdzie jednym z elementów jest stopniowa ekspozycja na lęk- konfrontacja małymi krokami.
To obszar, w którym często tworzymy z dziećmi mapy kroków, budujemy drogę z kolejnymi przystankami, rysujemy dżdżownicę, której brzuszki to małe cele (itd.)
"Małe kroki" towarzyszą nam wszystkim- w życiu.
Wiele zmian, osiągnięć które udaje nam się wypracować, to praca kroczek po kroczku.
Dzisiaj, nieco refleksyjnie, zostawiam Wam myśl:
Jeżeli Wam na czymś zależy, każdego dnia zróbcie choćby jeden tip-top.
Każdy tip - top ma znaczenie.
Wielkie cele, zmiany (i marzenia) często zbudowane są z... małych kroków.

Nadleśnictwo Piwniczna, Lasy Państwowe
.
Ten młody jeleń uszkodził sobie możdżeń, co doprowadziło do trwałego zdeformowania poroża. Gdyby nie druga tyka, mielibyśmy w piwniczańskich lasach "książkowego" jednorożca...
Ciekawe jak będzie wyglądał po nałożeniu drugiego poroża?
Fot. Krzysztof Tomasiak
Czytaj miej

#WRONA SIWA.........Wrona siwa, czyli krótkie ABC
Wrona siwa (Corvus cornix) jeszcze niedawno była podgatunkiem wrony zwyczajnej, w którym wyróżniano dwa podgatunki C. corone corone oraz C. corone cornix. Jeden z nich to obecny czarnowron, a drugi to właśnie nasza dzisiejsza bohaterka. Jednakże nawet i ten podział jest szeroko dyskutowany w gremiach ornitologów oraz systematyków. Zwolennicy rozdziału obu gatunków twierdzą, że w przypadku wrony siwej i czarnowrona różnice genetycznie są na tyle daleko posunięte, iż mimo otrzymywania płodnego potomstwa po rodzicach zaliczanych do obu tych gatunków, należy uznać za odrębne byty systematyczne. Inni z kolei uważają, że fakt uzyskiwania płodnego potomstwa ze skrzyżowania C. corone oraz C. cornix jest wystarczającym dowodem na to, by pozostać przy starej wersji klasyfikowania gatunku. Czas pokaże, którzy badacze mają rację.Wrona siwa dorasta do rozmiarów ciała sięgających 45 – 55 cm długości oraz około 1 m rozpiętości skrzydeł. Masa ciała waha się w granicach 400 – 500 gramów. Samce są nieco większe od samic, bardziej masywne oraz mają czarne pióra nieco bardziej połyskujące w promieniach słońca niż u samic oraz młodocianych osobników. Ich upierzenie przyjmuje bardziej matowy odcień. Siwa siwą nazwana została nie bez powodu. Otóż siwe pióra tego ptaka znajdują się na brzuchu, szyi, karku. Czerń przyozdabia głowę, pierś oraz ogon i skrzydła. Nieodłącznym elementem każdego ptaka jest dziób. U wrony stanowi bardzo ważne „narzędzie” służące do tworzenia coraz to nowszych, bardziej zmyślnych wynalazków mających na celu zaspokojenie potrzeb wroniej społeczności, ale o tym jeszcze będzie. Sam dziób jest masywny, duży, długi. U jego podstawy na części szczękowej (górnej) znajduje się pęczek piór osłaniający nozdrza, raz większy, raz mniejszy w zależności od osobnika. Nogi wrony również są czarne, pokryte łuskami a palce zakończone pazurami, jednak nie tak potężnymi jak w przypadku ptaków szponiastych czy sów, albo nawet jej pobratymca, kruka, ale również mającymi potencjał do działań iście łowieckich. Oczy dorosłej wrony są czarne, ale dopiero z wiekiem przybierają takiej barwy, bowiem kiedy ptaki się wyklują ich tęczówki mają kolor niebieski. Pierwotnie gatunek zamieszkiwał tereny zielone położone nad rzekami. I jeśli spojrzycie na mapę jego występowania, to faktycznie najwięcej wron mieszka w dolinach rzek. Wynika to z faktu, że właśnie tam najłatwiej o pokarm, zbudowanie odpowiedniego gniazda oraz obronę dobytku przed potencjalnym niebezpieczeństwem. Jednak w obecnych czasach wronę siwą można spotkać wszędzie.
Należy do gatunków wszędobylskich, który radzi sobie w zastanych warunkach nadzwyczaj świetnie. Nie straszne dla niej są duże miasta, nawet przeciwnie, tam pokazuje swoje talenty oraz umiejętności zapewniające jej niesamowitą wręcz umiejętność przetrwania, której mogłyby się uczyć od niej inne zwierzęta, podobno bardziej rozumne. W ciągu roku wyprowadza jeden lęg. Oliwkowe jaja pokryte brązowymi plamkami w liczbie 4 – 6 składa w gnieździe zbudowanym z gałązek i wyścielonym różnego rodzaju mchami, puchem czy elementami z sierści innych zwierząt. Wysiadywanie trwa do trzech tygodni, a młode opuszczają gniazdo w wieku 5 tygodni.
.
Wrony siwe to "seksualni rozbójnicy"
.
Wrony siwe należą do zwierząt monogamicznych, przynajmniej w czasie danego sezonu lęgowego. Samiec kopuluje z daną samicą, a następnie na zmianę z nią wysiaduje jaja, a jeszcze później zajmuje się pisklętami. Para przy gnieździe robi wszystko razem. Jest jednak grupa ptaków, które nie łączą się w pary. Takie wrony tworzą stada tzw. „wolnych strzelców” bez terytorium, tułających się z miejsca na miejsce, tam gdzie będzie im lepiej. W zależności od tego, jak wygląda sytuacja żywieniowa w konkretnym sezonie rozrodczym, liczba „wolnych strzelców” może rosnąć lub maleć. Ten podział wroniej społeczności jest istotny w zrozumieniu istoty problemu agresji na tle seksualnym u tych ptaków. Pamiętajmy jednak, że w świecie zwierząt, taka wewnątrzgatunkowa agresja seksualna nie jest niczym odkrywczym i opisano ją u wielu gatunków, zwłaszcza u małp. Wśród ptaków znane są brutalne poczynania kaczorów różnych gatunków, u których wyraża się to w różny sposób, włącznie z podtapianiem partnerki. Bardzo ciekawą sytuację zarejestrowały kamery badaczy z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. Otóż w czasie sezonu lęgowego pewna para wron siwych miała już pisklęta. Samica przyleciała do gniazda z pokarmem i zaczęła karmić młode. Sytuacja z pozoru iście normalna, nie wyróżniająca się niczym nadzwyczajnym. Prawdziwa akcja miała się dopiero rozegrać. Kilkadziesiąt sekund po przylocie za samicą przyleciał obcy samiec, po chwili do niego dołączyli jeszcze dwaj. Ptaki zaczęły toczyć ze sobą walkę o dostęp do samicy, a ta w ogóle nie była zainteresowana aktem kopulacji. Samce walczyły ze sobą do upadłego, i któremu udawało się być górą w tym pojedynku, nie tracąc ani chwili, wskakiwał na samicę, dziobiąc ją przy tym w potylice, jakby oczekiwał posłuszności. W odpowiednim momencie przyleciał partner gniazdowy i rozgonił towarzystwo. Kolejny raz podobną sytuację kamery zarejestrowały miesiąc później. Tutaj również, niczym rozbójnicy, do gniazda przyleciały samce z grupy „wolnych strzelców” próbując wymusić na samicy gotowość do odbycia stosunku seksualnego. Czy opisy tych nagrań czegoś Wam nie przypominają? Kolejny dowód na to, że powiedzenie „ptasi móżdżek” należy odesłać do lamusa…One są bardziej podobne do nas, niż nam w ogóle przyszłoby to do głowy!
.
Twardy orzech do rozłupania... ma wrona siwa
Zapewne nie raz, nie dwa każdy z nas widział, jak spada z nieba orzech, a w okolicy nie było żadnego orzecha. W wielu polskich miastach są takie miejsca, gdzie naprawdę lepiej uważać na głowy. Jest jednak jeden warunek. Podłoże musi być wykonane z asfaltu albo z betonu – wtedy jest idealne, by rozbić twarde łupiny. Wrona siwa, jeśli tylko znajdzie jakiś smakowity orzech, od razu próbuje go rozłupać. Żeby za bardzo się nie zmęczyć, szuka różnego rodzaju sposobów, aby dostać się do bogatego w różnego rodzaju substancje odżywcze wnętrza. Dlatego właśnie szuka miejsc pokrytych betonem, wznosi się na odpowiednią wysokość i upuszcza orzech. Jeśli nadal będzie leżał nie rozbity, bierze go z powrotem i powtarza czynność aż do skutku. Inna metoda polega na zrzuceniu orzecha na asfalt. Ptak przysiada na gałęzi, czekając aż jakiś samochód rozjedzie twardą łupinę. Ta prosta obserwacja dowodzi, że wrony siwe potrafią rozwiązywać kombinować i rozwiązywać problemy. Podobna sytuacja wprowadziła w zakłopotanie naukowców z Uniwersytetu Moskiewskiego, którzy postanowili sprawdzić inteligencję tych ptaków. Uczeni stawiali przed nimi trzy kubki, na najniższym leżała karta ze wzorem (kółko, krzyżyk, trójkąt, kwadrat itp.) Na pozostałych także były umieszczone karty z narysowanym wzorem, ale tylko na jednym z nich rysunek był taki sam jak ten na środkowym, najniższym kubku. Jeśli ptak wybrał kartę o identycznym wzorze, co ten z środkowego kubka, mógł zjeść zaserwowany mu pokarm. Jeśli nie, wówczas musiał obejść się smakiem. Ale ku zaskoczeniu badaczy, ptaki doskonale sobie poradziły z postawionym problemem. Wrony siwe nie potrzebowały żadnego treningu, a ten eksperyment dowiódł, że potrafią myśleć abstrakcyjnie. Dotychczas taki sposób rozumowania był zarezerwowany tylko dla ssaków naczelnych.
.
Wrona siwa co w jajach gustuje
O wronie zwykło się również mawiać, że jest złodziejką jaj. I coś w tym jest. Bo potrafi kraść jaja innym ptakom, a żeby to uczynić, korzysta z różnych strategii. Dlaczego jajo stanowi tak ważny składnik diety? Jest smaczne, zawiera w sobie wiele elementów odżywczych, zjadanie jaj wspomaga odporność, poprawia ptasią kondycję poprzez obecność łatwo przyswajalnych tłuszczy, stanowi magazyn witamin. Mógłbym tak wymieniać, i wymieniać, i wymieniać korzyści ze zjadania tego pokarmu. Podobnie jak inni drapieżcy, również te ptaki zrobią wszystko, żeby choć musnąć jaja. Najczęściej ofiarami ich ataków padają bażanty. Według badaczy z Uniwersytetu Lund, niemal 75% złupionych gniazd stanowiły te założone przez introdukowany na Starym Kontynencie gatunek. Na kolejnych miejscach odpowiednio znalazły się śmieszka, krzyżówka, łyska, wodnik oraz kulik wielki. Ogółem zagrożone są wszystkie gatunki związane w większym bądź mniejszym stopniu z wodą i wytwarzające dość sporych rozmiarów jaja. Wniosek z tego, że wronom nie jest obojętne co będą jadły oraz z jakiego źródła ów pokarm pochodzi. W jaki sposób te ptaki zbierają jaja? Otóż strategii jest kilka i poniekąd są one związane z wcześniej opisywanym podziałem na osobniki lęgowe oraz nie gniazdujące. Te pierwsze często postępują w sposób iście zbójecki. Tzn. wędrują po łąkach, polach uprawnych lub obserwują okolicę lotem patrolowym, a kiedy natkną się na gniazdo, to całą grupą przeganiają jego właściciela i wtedy dochodzi do rozboju. Inna z kolei taktyka obejmuje walkę w pojedynkę. Otóż wrona siwa gniazdująca leci na żerowisko, gdzie na swojej drodze spotyka gniazdo. Jeśli nie ma właściciela, bo, dla przykładu, był nim bażant, który spłoszony obecnością napastnika opuścił swą pieleszę, wówczas sytuacja jest całkiem prosta. Wrona siwa zabiera to, co jest w stanie zabrać, bez najmniejszych skrupułów.
Ekologia.pl poleca
.
Czy wrony nie są podobne do nas? Moim zdaniem są i to bardzo. „Ptasi móżdżek” – dla wron siwych jest obrazą, zwłaszcza kiedy spojrzymy na te ptaki przez pryzmat powyższych faktów. Mam nadzieję, i bardzo bym sobie tego życzył, abyście patrząc na te nasze siwe sąsiadki, przechadzające się po trawnikach, spojrzeli z uśmiechem. Z uśmiechem miłym, sympatycznym, podobnie jak wielu z nas czyni to na widok innych zwierząt. Te niezwykle inteligentne istoty są tego warte!
Ekologia.pl (Kacper Kowalczyk)

#Bażant zwyczajny, nazywany również łownym, albo po prostu bażantem, stał się nieodłącznym elementem naszych miedz i jemu z tym dobrze, a nam chyba również, mimo że to gatunek obcy. Gdyby nie możni ówczesnego świata, próżno byłoby szukać dziś na naszych ziemiach tego jegomościa. Został sztucznie wprowadzony do naszego środowiska, ale jak czas pokazał sam nikomu nazbyt nie wadzi, a i inni traktują go tak samo, jak pozostałych mieszkańców skrajów lasów czy pól oraz łąk.
.
Bażant (Phasianus colchicus) to całkiem duży ptak, bo dorastający nawet do 90 cm długości, z czego aż 40 przypada na ogon. To u samców, natomiast samice są nieco mniejsze, bowiem osiągają 70 cm a ogon zabiera z tego około 25 cm. Według autorów jednego z najlepszych przewodników do oznaczania ptaków Europy oraz obszaru Morza Śródziemnego, nie da się go pomylić z innym ptakiem. I każdy kto bażanta widział, ten o tym wie.
.
Nie sposób nie zwrócić uwagi na rdzawobrązową pierś oraz tułowie pomarańczowo połyskujące w promieniach słońca, zieloną głowę z garnatowofioletowym połyskiem, a także charakterystycznymi rogami u jej szczytu i czerwonymi dzwonkami, czyli nieopierzonymi, ozdobnymi elementami skóry. Niektóre samce mają białą obrożę na szyi oraz szary kuper, natomiast u niektórych osobników obroży brak. Z kolei kuper, podobnie jak pozostałe części upierzenia, jest rdzawobrązowy. O co chodzi? Otóż mamy do czynienia z dwoma podgatunkami Ph. c. torquatus to ten pierwszy opisany, natomiast nominatywny Ph. c. colchicus to ten drugi. „Torquatus” pochodzi z Chin, natomiast „colchicus” to mieszkaniec południowo – zachodniej Azji. Obecnie jednak można spotkać wiele mieszańców wykazujących cechy pośrednie, co wynika z wypuszczania do środowiska ptaków o różnych cechach przez myśliwych, ponieważ nie jest to tajemnicą poliszynela, że właśnie z pobudek łowieckich, bażant trafił do Polski już w czasach średniowiecza, ale o tym będzie później.
.
Teraz samica. Ta ma zdecydowanie bardziej stonowane upierzenie. Szarobrązowe, również z długim ogonem, ale krótszym niż u samca. Wokół oka biała obwódka, na piersi i brzuchu brązowe kropkowanie, a na nogach brak ostrogi, czyli tego elementu, który dla samców ma bardzo ważne znaczenie, zwłaszcza podczas wiosennych bójek o partnerki. Ogólnie rzecz biorąc samica ma za zadanie rozpłynąć się w środowisku i dzięki ubarwieniu upierzenia wykonuje to zadania wyśmienicie, szczególnie w okresie lęgów, kiedy to przychodzi jej niekiedy zajmować się gromadką piskląt liczącą nawet kilkanaście ptaków. Niestety tak już jest u bażantów urządzone, że pisklętami zajmuje się tylko samica, natomiast samce przez cały okres godowy tokują, toczą boje z innymi kogutami, prężą muskuły i próbują podobać się jak największej liczbie samic. Walki między jednymi, a drugimi wyglądają niezwykle spektakularnie. Koguty są tak oszołomione hormonami, że nic nie jest w stanie im przeszkodzić. Ptaki wyskakują w powietrze, przechylając się do tyłu wyciągają do siebie nogi, którymi próbują zrobić sobie krzywdę. Czasami rozlewa się krew, ale prawie zawsze sypią pióra, bowiem przegrany wcale nie odchodzi w spokoju, tylko zostaje przegoniony z pola bitwy. Po udanym pojedynku wygrany samiec wydaje z siebie niezbyt piękny, aczkolwiek donośny głos, który również, jak jego właściciel, jest nie do pomylenia z innymi ptakami. Głos ten można zsylabizować „kookok-koookok-kookok” i tak parę razy, nawet przez kilka minut. Chociaż repertuar, z pozoru skąpy, wcale takim nie jest. Emocji, oprócz doznań wytwarzanych przez aparat głosu, zapewniają także skrzydła. Zwłaszcza podczas nagłego startu, bowiem bażanty do ostatniego możliwego momentu zastygają w bezruchu, tak aby być niezauważonym przez potencjalnego wroga, a tych im nie brakuje. Dopiero kiedy uznają, że nie mają możliwości już dłużej się ukrywać w taki sposób, w ostatniej chwili z przyprawiającym dreszczyk emocji furkotem startują i przelatują w inne miejsce. Ich lot jest ciężki, krótki, osobniki szybko opadają pośród gąszczu traw.
.
Najważniejsze, że funkcjonuje tutaj pewien łańcuch zależności, któremu teraz postaramy się przyjrzeć. Jednak zanim o drapieżnikach, to zaczniemy od przyczyn związanych z człowiekiem, bo nie bez znaczenia jest tutaj intensyfikacja rolnictwa. Niewątpliwie używanie pestycydów w uprawach roślin ma ogromne znaczenie dla niedawno wyklutych piskląt, których głównym składnikiem diety są owady powszechnie uważane za szkodniki. Pestycydy zabijają je, a brak tego pokarmu ogranicza znacząco menu piskląt oraz dostępny dlań pokarm. Mniej pokarmu to mniej ptaków. Świadczy o tym m.in. porównanie populacji z roku 2005 oraz 2014. W 2005 liczebność grzebiących, w tym bażantów, wynosiła 347 000 osobników, natomiast już 9 lat później 282 000 ptaków. Włączając w to tzw. pozyskanie łowieckie, które jednak jest uzupełniane przez myśliwych, mamy ogólny trend spadkowy. Otóż myśliwi w sezonie 2014/2015 na terenie całej Polski upolowali ponad 129 000 bażantów! Oczywiście te liczby robią wrażenie, ale „ubytek” ten został „uzupełniony” przez myśliwych, a zatem powinno się wszystko wyrównać. Jednak wcale nie jest to takie proste, jak się wielu wydaje. Nie dość, że intensyfikacja rolnictwa, to jeszcze musimy wziąć pod uwagę fakt, jak bardzo przystosowane do życia w środowisku naturalnym osobniki są do niego wprowadzane. I w tym momencie warto poruszyć wątek drapieżników. Owszem wśród osobników, które dorastały w środowisku naturalnych również i na tym tle zdarzają się upadki. Jednak te, które przetrwały, nauczone doświadczeniami, starają się unikać sytuacji niebezpiecznych. Natomiast osobniki wyhodowane w niewoli, nie miały okazji być narażonymi na atak ze strony drapieżnika i spojrzeć mu w oczy. One spokojnie rosną na fermach, gdzie mają jedzenia pod dostatkiem, jest bezpiecznie, są odgrodzone od środowiska zewnętrznego, a drapieżniki muszą się natrudzić, by chwycić takiego ptaka. Zazwyczaj tego nie robią, bo są to dla nich zbyt duże koszty, a ryzyko zdaje się być mało opłacalne. Wpuszczając do środowiska takie ptaki, dajemy drapieżnikom jak lisy, szopy pracze, jastrzębie i inne łatwy pokarm na tacy. Owszem bażanty mają pewną wrodzoną zdolność do reagowania w sytuacji zagrożenia, ale jeśli brakuje im pewnej empirycznej wiedzy, to stoją na z góry przegranej pozycji. Do tego trzeba jeszcze dołożyć fakt, że od wielu już lat lisy są szczepione na wściekliznę, a co za tym idzie nie ma czynnika limitującego ich populację, dlatego mamy dużo tych zwierząt. Jeżeli jednak nie zaszczepimy ich przeciwko tej niebezpiecznej chorobie, wówczas zaczniemy borykać się z ogromnym problemem, jaki dotknie każdego z nas. I w ten sposób koło się zamyka.
.
Ekologia.pl (Kacper Kowalczyk)

#Dudek (Upupa epops)
Nazywany/a też: dudek zwyczajny
Dudek jest ptakiem wielkości kawki i ma bardzo charakterystyczny wygląd. W upierzeniu dudka dominuje kolor pomarańczowo-brązowawy. Na jego głowie znajduje się charakterystyczny czub, z czarno zakończonych piór, który rozkłada się jak wachlarz. Dziób tego ptaka jest cienki, lecz stosunkowo długi i zagięty do dołu, zaś skrzydła są dosyć szerokie i pręgowane o biało-czarnym kolorze. Podobne kreski znajdziemy na ogonie dudka. Samica jest ogólnie drobniejsza od samca, poza tym jej ubarwienie jest jakby bardziej wyblakłe, szczególnie na podbródku. Osobnik młody ma krótszy dziób i jeszcze jaśniejszy kolor upierzenia. Długość ciała dorosłego dudka wynosi 28-30 cm, masa ciała: 55-80 g, zaś rozpiętość skrzydeł dochodzi do 55 cm.
Występowanie
Dudek odbywa lęgi zarówno w Afryce, jak i w ciepłych rejonach Europy oraz Azji, np. w Indiach. Dudek jest ptakiem wędrownym. Gdy nadchodzi wrzesień, dudek odlatuje do Afryki Południowej i Wschodniej na zimowisko, by powrócić na lęgowiska do Europy w kwietniu.
.
Czy wiesz, że...
.
U nowo narodzonych piskląt dudka w przeciągu 2 tygodni życia rozwija się gruczoł kuprowy, którego wydzielina zapewnia im ochronę przed niebezpieczeństwem w sytuacji, gdy rodziców nie ma w gnieździe. Substancja ta ma mazistą konsystencję i jej zapach porównywany jest z wonią kilkudniowej padliny. W sytuacji zagrożenia np. ataku przez jastrzębia, młode strzelają z wydzieliny w kierunku wroga, którego skutecznie to odstrasza. Uważa się, że produkcja tej wydzieliny przez gruczoł kuprowy zanika, gdy młode opuszczają gniazdo i potrafią już przyjmować odpowiednie pozycje obronne ciała, dlatego ta cuchnąca broń przestaje być im potrzebna.
.
Biotop
.
Dudek jest ptakiem preferującym suche i stosunkowo ciepłe siedliska, zlokalizowane w pobliżu terenów otwartych takich, jak łąki. Czasem bytuje na skrajach lasu, ale nigdy nie spotkamy go w samym środku kniei, unika także mokradeł. Gniazda wije w przeróżnych miejscach – od spróchniałych, starych dziupli innych ptaków, przez szczeliny skalne, po wnęki w murach. Czasem dudek zakłada gniazdo bezpośrednio na ziemi, np. wśród zwałów kamieni.
.
Pokarm
Dudek żeruje głównie na łąkach i polach, bo właśnie tam znajduje się najwięcej źródeł jego pożywienia. Odżywia się on głównie owadami i ich larwami: ślimakami, dżdżownicami, chrząszczami, a także stonogami.