Pliszka żółta Suche fakty o pliszce żółtej Ornitolodzy są zgodni, ż...

Janusz Lewicki @janusz-lewic…

29 oktober 2023

Pliszka żółta

Suche fakty o pliszce żółtej
Ornitolodzy są zgodni, że pliszka żółta to najmniejsza polska pliszka. Charakteryzuje się krótszym niż pliszka siwa ogonem oraz bardziej krępą sylwetką niż pliszka górska. Osiąga rozmiary 16-17 cm długości ciała, a masa samca wynosi 26 gramów. Samica jest lżejsza bo waży 22 gramy. Po wiosennej wędrówce osobniki obu płci są tak mocno wycieńczone podróżą, że mogą zmniejszyć masę swojego ciała nawet o połowę. Pierwsze osobniki można spotkać już marcu, ale zwykle pojawiają się w połowie kwietnia. Zaraz po przylocie tworzą monogamiczne pary wspólnie sprawujące opiekę nad pisklętami. W ciągu roku pliszka żółta wyprowadza dwa lęgi – pierwszy w maju, a drugi w lipcu. W gnieździe zbudowanym przez oboje rodziców ulokowanym na ziemi, można znaleźć przeważnie od 4 do 6 brązowo nakrapianych jaj, z których po 12-13 dniach wykluwają się pisklęta.

Pan i pani pliszka żółta

Dymorfizm płciowy między samcem a samicą jest trudny do rozpoznania w terenie, jednak samiec ma o wiele bardziej kontrastowe upierzenie. Głowa jest szara z białą brwią. Od dzioba w kierunku potylicy pod szarym policzkiem, na granicy z żółtym podgardlem odchodzi biały, cienki i delikatny pasek, ale tylko u podgatunku nominatywnego (o innych podgatunkach oraz ich rozróżnianiu w dalszej części). Brzuch ma barwę jaskrawożółtą, natomiast kark wraz z pokrywami skrzydłowymi jest oliwkowożółty. Lotki pierwszego oraz drugiego rzędu oraz ogon ubarwione w tonacjach czerni i bieli. Młode ptaki są brązowe z białym podgardlem oraz biało-kremowo-brązowym brzuchem. Nad bystrym czarnym okiem znajduje się delikatna biała brew, zdecydowanie bardziej subtelna niż u osobników dorosłych. Pierwsze pióra w kolorze żółtym pojawiają się na kuprze, a skrzydła oraz ogon mają takie same barwy jak u dorosłych.

Z żółtym brzuszkiem na drewnianym słupku
Jak na prawdziwą pliszkę przystało, pliszka żółta będzie zwracać na siebie uwagę swoją zwinnością. Zwłaszcza w sytuacjach kiedy zbliża się do niej jakieś niebezpieczeństwo. W mgnieniu oka znika z pola widzenia. Jednak jeśli tylko ma wolną chwilę, przysiada na słupkach i odpoczywa, charakterystycznie machając swoim ogonem oraz prezentując żółty brzuch wszystkim w okolicy.

Pliszka żółta niejedno ma imię
Dotychczas naukowcy opisali 17 podgatunków zamieszkujących rozległe obszary całej Eurazji. Pojedyncze osobniki spotykano w Himalajach na wysokościach rzędu 4500 m n.p.m. Ptaki żyjące w Polsce wolą jednak niziny, na których występują dość licznie. Najwyżej pliszkę żółtą obserwowano na wysokości 600 m n.p.m.

Identyfikacja poszczególnych podgatunków nie jest wcale taka trudna. Najważniejszym elementem na podstawie, którego można rozróżnić je od siebie jest głowa, a dokładniej jej upierzenie. Nominatywna forma nazwana flava ma szarą głowę z białą brwią – ten podgatunek jako jedyny regularnie wyprowadza swoje lęgi w Polsce, chociaż obserwowano gniazdującą pliszkę podgatunku thunbergi nazywaną przez ornitologów „tundrową”. Pozostałe można spotkać w czasie przelotów, zwłaszcza jesienią. Występujący w południowo-wschodniej Rosji superciliaris tak samo jak flava ma brew ale kontrastującą z czarną głową. Bałkański fledegg ma całą czarną głowę bez brwi i z żółtym podgardlem. Natomiast pliszki żółte występujące w Hiszpanii zaliczono do podgatunku Iberiae. Od nominatywnego różni się jedynie białym podgardlem. Obserwowany we Włoszech podgatunek cinereocapilla wygląda jak poprzedni z tą różnicą, że nie ma białej brwi. Dość często spotykana na przelotach forma thunbergi zamieszkująca Skandynawię ma z kolei całą szarą głowę, bez brwi i z żółtym podgardlem. Żółtą głową charakteryzuje się podgatunek lutea żyjący w południowo-zachodniej Syberii. Ciemniejszy odcień tej żółci posiada brytyjska flavissima. To tylko 8 podgatunków, które najczęściej są spotykane w Eurazji, inne są o wiele rzadsze, przez co mniej o nich wiemy.

Ptasie hybrydy
Jednak życie pliszek żółtych nie jest owiane aż tak dużą tajemnicą. Ponadto na przestrzeni wielu lat zaobserwowano dużo niezwykle ciekawych zachowań, wśród których sporą część stanowią przypadki par mieszanych składających się z osobników pliszki żółtej oraz pliszki cytrynowej. Po raz pierwszy takie międzygatunkowe mezalianse zaobserwowano w roku 2000 na zbiorniku Turawskim. Późniejsze stwierdzenia dotyczą lat 2005, 2011, 2012, gdzie ptaki widywano kolejno na zbiorniku Siemianówka, w Byczynie (pow. radziejowski) oraz na polach irygacyjnych we Wrocławiu. W wyniku takiego połączenia powstają charakterystyczne hybrydy posiadające cechy zarówno jednego jak i drugiego gatunku. Takie osobniki były widywane w okolicach wrocławskich pól irygacyjnych. Do zjawiska utworzenia pary międzygatunkowej dochodzi w sytuacjach, kiedy populacja jednego gatunku na danym terenie jest bardzo niska. W tym przypadku takim gatunkiem jest pliszka cytrynowa, dotychczas mająca granicę występowania na zachodzie Rosji, a obecnie będąca w ekspansji co raz bardziej na zachód Europy.

Pliszka żółta w regresie
W książkach, artykułach czy internecie możemy przeczytać, że pliszka żółta jest dość powszechnym ptakiem na terenie naszego kraju. Środowiskiem życia tego gatunku są przede wszystkim pola uprawne, chociaż kiedyś była uważana za gatunek typowo łąkowy. Obecnie ornitolodzy z Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków, którzy koordynują Monitoring Pospolitych Ptaków Lęgowych zauważają wycofywanie się pliszek z tego typu biotopów. Zdecydowana większość ptaków wybiera nisze przekształcone przez człowieka. Lwia część populacji żyjącej na polach zamieszkuje tereny, gdzie posiano rzepak bądź prowadzi się uprawę roślin okopowych, zwłaszcza buraków czy ziemniaków. W przeciwieństwie do wielu gatunków kojarzonych z krajobrazem rolniczym, pliszki żółte wybierają na swoje potencjalne siedliska obszary, gdzie prowadzona jest intensywna gospodarka rolna. Zagęszczenia populacji na łąkach, pastwiskach oraz odłogach są zdecydowanie niższe. Żeby zasiedliła się na danym terenie muszą zostać spełnione pewne wymagania. Po pierwsze pole powinno być rozległe, po drugie wskazana jest mozaika upraw, a roczna suma opadów nie wyższa niż 700 mm. No i na koniec monokultury, które nie są optymalnym siedliskiem dla tego ptaka. Właśnie postępujące ujednolicenie upraw spowodowało regularny spadek liczebności populacji. Oprócz tego na taki stan rzeczy nałożyły się jeszcze inne czynniki jak przyspieszenie pokosu, ale również warunki panujące podczas wędrówek. Ornitolodzy zauważyli, że liczebność pliszki jest zgrana wespół ze zmianami liczebności bocianów białych i cierniówek.

Polska pliszkowym rajem
Na podstawie obserwacji prowadzonych w ramach Monitoringu Pospolitych Ptaków Lęgowych w latach 2000-2010 pliszek żółtych w Polsce ubyło o 24,3 proc.. Średnia spadku dla całej Unii Europejskiej wynosi 10,1 proc.. Polskę zamieszkuje blisko 1,5 miliona osobników tego gatunku, co stanowi 47 proc. europejskiej populacji, a regionami mogącymi pochwalić się największą ich ilością są: Wielkopolska, Mazowsze oraz Dolny Śląsk.
Ekologia.pl (Kacper Kowalczyk)

0 likes ↻ 0

0 reacties